Etiket Arşivleri: Ambalaj Malzemeleri

Gıda Maddelerinin Özellikleri ve Kullanılan Ambalaj Malzemeleri

GIDA MADDELERİNİN ÖZELLİKLERİ VE KULLANILAN AMBALAJ MALZEMELERİ

İşlenmiş tüm ürünler içinde gıda ürünleri ambalajlanma ve satışa sunuluş açısından en fazla dikkat edilmesi gereken maddelerden biridir. Gıda ürünlerinin pazarlama aşamasında ve tüketiciye taze olarak ulaşmasında yeterli ve fonksiyonel bir ambalajlamanın önemi büyüktür. Diğer ülkelerin ülkemizden, işlenmiş gıda maddelerine olan talebinin giderek arttığı bir dönemde uygun bir ambalajın benimsenmesi gerekli olmaktadır.
İklim değişiklikleri, depolama ve taşınma sırasında meydana gelebilecek zararlardan ürün ancak ambalajı sayesinde korunabilecektir. Ayrıca buna ek olarak ideal bir ambalaj içindeki ürünü tozdan, kirden, böceklerden, küften, nemden ve dışarıdan gelebilecek herhangi bir etmenden de korumalıdır.
Süt ve Süt Ürünleri
Süt

Süt ve süt ürünleri değerli bir hayvansal protein kaynağıdır. İnsanların beslenmesi açısından hayvansal kaynaklı proteinlerin yeri ve önemi çok büyüktür. Maalesef ülkemiz süt hayvanı varlığına oranla düşük miktarda süt üreten bir ülkedir. Gelişmiş ülkeler ve Avrupa Topluluğu ülkelerinde süt ve süt ürünlerinin kişi başına tüketimi yılda 350 kg civarında bulunmasına rağmen ülkemizdeki yıllık kişi başına tüketim miktarı bunun %20’sini geçmemektedir.

Cam:
1950 yılına kadar genelde süt şişe içerisinde satılmaktaydı. Daha sonra bu oran daha hafif ambalaj istenmesi nedenleriyle oldukça düşmüştür. ABD’de şişe kullanım oranı %10 kadar olsa da Avrupa ülkelerinde yüksektir. Ülkemizde ise şişe kullanım oranı ( % 3,5 ) açıkta satılan süt oranı ( % 94,9 ) yanında oldukça düşük olsa da tetra-pak poşetler içerisinde satılan süt oranına ( % 1,6 ) göre daha fazladır. Canı şişelerin ağızlan genellikle alüminyum fol yo ile kapatılmaktadır. Şişe kapağı olarak kullanılan alüminyum folyo 0.040-0.080 mm kalınlığındadır ve istenirse baskı yapılabilmektedir. Yapışma özelliği olmayan bu folyolar önce presle kapak haline getirilmekte ve şişelerin ağızlan kapatılmaktadır. Pres sırasında kalıpların aşınmasını, folyonun yüzeye daha düzgün çalışmasını sağlamak için yüzeye 0.2 gr/m2 food grade kaydırıcı ( mineral yağ ) uygulanır.
Sütü en iyi değerlendirme yolu, başka bir söyleyişle sütten en iyi yararlanma yolu onu süt olarak tüketmektir. Bu durumda sütün sağıldığı andaki besin değerine en yakın değerde kullanılması mümkün olmakta, çeşitli besinleri işleme durumunda ise elde edilen ürüne bağlı olarak sütün yalnızca bir yada birkaç öğesinden yararlanılmaktadır.
Tetra- Pak:
1940 yıllarında Karton/PE ve KartonAVax türü ambalajlar üzerinde yapılan çalışmalar ve bu ürünlerin kullanılmaya başlanması sonucunda tetra-pak ambalaj tipi ortaya çıkmıştır. Önce wax kaplı karton ambalajlar içerisinde piyasaya verilen süte zaman içerisinde wax geçmeye başlamış ve bu türden vazgeçilmiştir.
1960 yıllarında ortaya çıkan PE kaplı karton ambalajlar bu probleme büyük oranda çözüm getirmiş ve halen de pek çok ülkede bu ambalajlar kullanılmaktadır. Ardından sütün raf ömrünü artırmak ve sterilizasyona uygunluğu sonucunda tetra-pak modeli geliştirilmiştir.Bugün karton /PE/A1. Folya / PE spesifikasyonundaki bu model yaygın olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde ise tetra-pak türü, cam ambalaja göre fiyat farkından dolayı daha az oranda kullanılmaktadır. Ülkemizde ise tetra-pak türü, cam ambalaja göre fiyat farkından dolayı daha az oranda kullanılmaktadır. Fakat fiyat farkına rağmen, süt İçerisinde ya da açıkta satılan sütün; ısı ve ışıktan hemen etkilenerek bozulması bu ambalaja doğru eğilimi artırmaktadır.
Plastikler:
Yiyeceklerin muhafazası bakımından en uygun ambalaj olan plastik kalıplar kolayca şekillendirilir. Sert ya da yumuşak, esnek ya da saydam olabilirler. Sıvı, kati, elyaf, köpük, film halinde bulunup, sonsuz sayıda şekil ve renge bürünebilirler. Fiziksel karakterleri onları kolay deforma olmaktan ve bozulmaktan korur. Zor kırılırlar ve en yüksek üretim çizgisinde yeterlilik ve uygunluk gösterirler.
ABD’de plastik şişeler süt ambalajı için büyük bir Pazar teşkil ederler ve en çok LDPE (ucuz olduğundan) ve büyük hacimlerde kırılmaya dirençleri nedeniyle HDPE kullanılır. Cama göre avantajları: hafif olmaları ve daha az yer kaplamalarıdır.
Süt Ürünleri
Krema
Işık geçirmeyen alüminyum kapaklar süt ürünlerini bozulmaktan koruyor. Tatlı kremalar için dağıtım zinciri, özellikle bu ürünün talebini az karşılıyor. Lezzetli yiyeceklerin tüketilmesine kadar ambalaj birimleri uzun süre ışıkla karşı karşıya bulunmaktadır. Ve hiçbir etki faktörü kremanın kalitesini çok kısa süre içinde ışık gibi olumsuz etkileyemez. Fravenhof Gıda Maddeleri Teknoloji ve Ambalaj Enstitüsü ( FhILV), süt ürünlerinin depolanma testlerinin bir çoğunda aralarında farklı ambalajlar içinde ışık etkisi altında kremanın nasıl bir davranışa sahip olduğunu da araştırdı. Bu arada alüminyum kapakların kural olarak diğer ambalaj varyasyonlarından daha iyi olduğu sonucuna vardı. Kap artık taze doldurulmuş tatlı kremalar için çok yaygın ambalaj şeklidir.
Krema kapları için plastik ve alüminyum kapak malzemelerinin karşılaştırılan değerlendirilmesi, ışık geçirmezliği eğilimi bakımından araştırmanın merkez noktasını teşkil ediyordu.
Krema süt ve yağ arası bir yapıdadır. Bünyesinde bulundurduğu yüksek miktardaki yağlar nedeniyle bozulmaya oldukça müsait bir maddedir. .Kremalar özellikle su kayıplarından korunması gerekmektedir. Dondurulmuş kremanın raf ömrü korunmaksızın 1-2 gün kadardır. Kremalarında aynı süt ürününde olduğu gibi PE kaplamalı kartonlar veya tetrapak tipi modeller içinde saklanması uygundur. Ayrıca PE kaplamalı yağ geçirmez kağıtlarda kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra Folyo/ wax/ Kağıt tipi spesifıkasyonlar ise hem sızdırmazlık, hem de nem transferine olanak sağlamaması sayesinde diğer türlere göre daha avantajlı görünmektedir. Toz halindeki kremalar için ideal ambalaj, alüminyum folyolu malzemedir.
Dondurma
Dondurma süt, katı, krema şeker ve düzenleyici karışımından yapılır ve bu karışım sağlık koşullarını sağlamak için pastörize edilir. Pastörizasyon sırasında homojene edilerek uygun bir yapıya ulaştırılır. Ardından tatlandırıcı karıştırılıp dondurulur. Dondurulan karışım dövülerek yumuşatılır.
Karton:
Hafif, ucuz, kolay üretilebilir, üzerine yazı basılabilir ve depolanabilir olması nedeniyle tüketim mallarının ambalajlanmasında bilinen en eski ambalaj türleridir. Kuru gıdadan pasta ve dondurmaya kadar bir çok ürünün ambalajı olarak kullanılır. Ürün ne olursa olsun; geleneksel karton ambalajların tasarlanma yöntemleri aynıdır.
Dondurmanın ilk ambalaj malzemesi olarak karton kutular görülmektedir. Ekonomik sonuçlar göz önüne alındığında yüksek satış nedeniyle bu kutular avantajlı görülse de, tekrar tekrar açılıp kapanmaması, sıcaklık değişikliklerine karşı etkilenmesi nedenleriyle dezavantajlı duruma düşmektedir.
Alüminyum Folyo Laminelli Kartonlar:
Alüminyum folyo ışık, nem ve ısı radyasyonuna karşı etkili bir materyaldir. Böylece dondurma ısının muhafaza edilmesi sayesinde oldukça uzun müddet korunabilir.
Alüminyum folyonun diğer bir avantajı da üzerine yapılacak baskı ile çok daha cazip olmasıdır.
Plastik Kutular:
Plastik kapların avantajları, darbelere karşı iyi dayanma ve kırılma durumunda bile etrafa saçılmamasıdır. Hafiftir. Estetik görünüm ve ultraviyole ışığına karşı koruma açısından çeşitli renklerde üretilebilmesi, şeffaf olması, kısa süreli üretimlerde ekonomik olması, cam ambalajla karşılaştırıldığında çok çeşitli şekillerde üretilebilme olanağıdır.
Son yıllarda kullanılan dondurma ambalajlarından biri de plastik kaplardır. Plastik cinsi olarak PVC, PS ve PE kullanılmaktadır. Bobin halindeki malzeme vakum uygulanarak porsiyonluk veya istenilen boyutta kap haline getirilmekte dolum yapılıp ağzı kapatılmaktadır. Bu tür malzemelerin kapakları da genelde plastikten yapılmaktadır.
Margarinler
Uzun Süreli Saklama Koşulları:
Uzun süreli saklamalar için yağ, geçirimsiz malzemelerle sarılmalıdır ve buzdolabında muhafaza edilmelidir. Karton veya kağıt ambalaj içerisinde koku transferi olabileceğinden uygun bir malzeme ile lamine edilecek olursa uzun süre korunabilir.
Parşömen Kâğıt:
Geniş çapta kullanılan bu ambalaj malzemesi steril olarak üretilmektedir. Parşömen kağıtlar yağ geçirmez olmalarına rağmen oksijene karşı geçirimsizliklerinin yetersiz ve ışığa karşı geçirimli olması nedenleriyle dezavantajlı duruma düşmektedirler. Ancak kısa süreli saklamalar için uygun olabilirler.
Alüminyum Folyo ile Laminelli Malzemeler:
Halen Avrupa ve Amerika’da gelişmiş ülkelerde tere yağlar tamamen alüminyum folya/ pergament kağıdı vaks laminasyonu folyolar içinde pazarlanmaktadır. Bu tip ambalaj yapısının yanında özel metotlarla elde edilmiş PE ve vaks sıvamalı karton kutular veya antişok PS kutular içinde ağızları alüminyum folyo ile kapatılmış folyolar içinde de ambalajlanmaktadır.
Peynir
Beyaz peynir ülkemizde en fazla miktarda üretilen bir peynir çeşididir. Gelişmiş ülkelerde halk sağlığı için peynir yapılacak sütün pastörize edilmesi zorunludur.
Peynirde Kullanılan Ambalaj Folyoları:
Son yıllarda ülkemizde bazı beyaz peynir ürünleri dahil hemen hemen bütün kaşar peyniri çeşitleri, gravyer peyniri ve sert yapılı özel peynirler vakumlu PA/PE kaekstrüzyonu bileşik (Verbund) folyoları içinde ambalajlanmaktadır. Salamura peynir tipleri ise PE torbalar içinde pazarlanmaktadır. Eritme peyniri için çıplak 12 mikron özel laklı alüminyum folyo kullanılmaktadır. Lfçgen ve dörtgen tarzındaki bu ambalajların kolay açılması ve ürünün dışarı alınması için striple (ince bant) donanımı yapılmaktadır. Diğer eritme peyniri çeşitlen ise antişok PS kaplarda ve üzerleri özel laklı 20-30 mikron kalınlıkta alüminyum folyodan mamul kapaklarla termik yapıştırılmak suretiyle pazarlanmaktadır.
Yoğurt
Son yıllarda pek çok ülkede popüler olan yoğurt, düşük ısıdaki sütün mayalandırılmasıyla yapılır. Ayrıca içerisine meyve veya tatlandırıcı ekleyerek piyasası artırılmaktadır.
Yoğurt Avrupa ve Amerika ülkelerinde genelde polystyren kaplar içerisine konulmakta ve ağzı laklı alüminyum folyo ile kapatılmaktadır. Kapak folyosunun kolaylıkla kaldırılması avantajını artırmaktadır, Polystyrenin kırılma özelliğinden dolayı problem olsa da ekonomik ve pratik olmasından dolayı yaygın olarak kullanılmaktadır. Meyveli yoğurtlarda, meyve asitlerinin alüminyum folyoya etkisini lak önlemektedir. Bir başka ambalajda ise, yoğurt yine PS ve PVC kaplara konulmakta fakat kapak olarak, PP/PVC spesifıkasyonundaki bir malzeme kullanılmaktadır. Ambalajlama ise FFS tipi makinalarda yapılmaktadır.
Et ve Et Ürünleri
Et ve et ürünleri son derece hassas bir gıdadır ve çabuk bozulurlar. Bilindiği üzere, gıda ürünlerinin ambalajlanmasında kullanılan malzemeler ve prosesler çok önemlidir. Ancak et ve et ürünleri için ambalajlama ayrıca çok özel bir öneme sahiptir. İşletmelerde sağlık (Hijyen) ve doğru ısıya uyma gibi koşullara riayet edilmezse modern, yüksek bariyerli ambalaj folyoları kullanımının bir anlamı kalmaz.
Et ve et ürünlerinin ambalajlanmasında kullanılan ambalaj malzemelerinde İki öneli özellik vardır. Birincisi korunması zorunlu olan kritik nitelik ve ikincisi gıda maddeleri için karakteristik olan fonksiyonel özellik. Bunlar çok iyi ayırt edilmelidir. Fonksiyonel özellikten tipik tat, renk, görünüş ya da herhangi başka bir satış için önemli özellik anlaşılır. Bu fonksiyonel özelliklere uygun ambalaj tekniği uygulanmalıdır. Bu yapılmadığı zaman tüketici için tehlike söz konusudur. Et mikro organizmalar için fevkalade uygun bir beslenme aracıdır.
Her türlü çıplak, kaplamalı veya laminelli kağıt çeşitleri et sarmak amacıyla kullanılmaktadır. Yalnız kağıdın nem veya yağa karşı dirençli olması gerekir. Yoksa nem kartonu zayıflatır ve yağın karton içerisine nüfuz etmesine neden olur. Bunun sonucunda istenmeyen lekeler ve kokular oluşur, ayrıca et ekşir. Bu nedenle kartonun veya kağıdın kaplanması gerekir. Kaplama maddesi mum olabilir. Bir başka ambalaj malzemesi olan PE (Polyetilen) filmlerinin kullanım alanları oldukça fazladır. Nem-Buhar geçirimsiz olan PE filmler düşük sıcaklıkta (-51°C ) bile esnekliğini koruyabilir. Yüksek oksijen geçirgenliği ise taze et ambalajında kullanılmasını sağlamaktadır.
Taze etlerin paketlenmesinde, su geçirgenliğinin düşüklüğü, oksijen geçirgenliğinin yüksekliği ve genel olarak fiyatın uygun olması sebebiyle dünyada en yaygın olarak orta ve yüksek yoğunluktaki polietilen filmi kullanılmaktadır. Bu gün, sanayide gelişmiş ülkelerde, düşük yoğunluktaki polietilen film üzerine ilave bazı işlemler uygulanılarak taze et paketlenmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Polietilen film özellikle vinil asetatlar ile kaplanarak oksijen geçirgenliği, dayanıklılığı ve şeffaflığı yönünden geliştirilmektedir.
Konserve et ürünlerinde genel olarak iki tip paketleme yöntemi uygulanır. Birincisi, ince teneke veya alüminyum kutular, ikincisi ise, cam kavanozlardır. Kutularda kararmanın önüne geçilmesi için, iç yüzey anamel tabakası ile kaplanmalıdır. Kutulara et veya etli ürün doldurulduktan sonra lehim kullanılmaz, kutunun yapılış özelliği nedeniyle çift büküm uygulanarak kapatılır. Gam kavanozların ağzı, genel olarak bükmeli ve oldukça kalın teneke kapaklar ile hava geçirmez şekilde kapatılır.
Kanatlı hayvan etlerinin ambalajlanmasında belirli düzeyde su buharı geçirmeyen, nem direnci olan ve ürünü sıkıca sarabilen materyaller seçilmeli ve vakum paketleme uygulanmalıdır.
Bu amaçla shrink filmler, PVDC, PETP, LDPE ve yumuşak PVC torbalar kullanılabilmektedir. Kanatlı ürünlerin uzun süre depolanması halinde bu materyallerden düşük oksijen geçirgenliğine sahip olanlar tercih edilmelidir.
Şeker, Çikolata ve Şekerlemeler
Şeker
Şeker beyazdan koyu kahverengiye çeşitli saflıklarda üretilir. Grandi beyaz ve kahverengi şeker genelde wax kaplamalı karton kutularda paketlenmektedir. Yada plastik torbalar içerisindeki şeker daha sonra karton kutular içerisine konulmaktadır. Yada direkt film pencereli karton içerisinde paketlenmektedir. Film olarak PE, Polystyren veya PVC kullanılmaktadır. Son zamanlarda şeker ambalajında PE kaplı kartonlar yaygınlaşmaya başlamıştır.
Çikolata ve Çikolata Ürünleri
Çikolata kakao taneciklerinin mayalanması ile elde edilir. Ayrıca kakao çekirdeklerinin öğütülmesi ile çikolata likörü elde edilir ki bir çok ürün bununla yapılmaktadır. Çikolata yağları, ekşimeye açık olmasına rağmen koku ve tat transferine açıktır. Dolayısıyla çikolatanın dışarıdan herhangi bir koku ya da tat almaması gerekir.
Piyasada pek yaygın olmasa da katı ucuz çikolata, bar ve çikolata kaplı şekerleme ambalajında küçük hacimler için 10 gr/m2’lik büyükler için ise 20 gr/m2’lik gelasin kağıtlar kullanılmaktadır. Başka malzemeler eklenerek üretilmiş çikolata ve ürünlerini ambalajında ise folyo/ wax / kağıt / wax veya folyo/kağıt/PE gibi pek çok spesifikasyon kullanılmaktadır.
Başka bir çikolata ambalajı ise alüminyum folyo direkt kullanılarak yapılmaktadır. Alüminyum folyo 0.012 – 0.015 mm kalınlığındadır ve baskılı yada baskısız olarak üretilebilmektedir.
Kakao
Toz halindeki kakao nem değişikliklerinden korunduğu takdirde oldukça kararlı bir üründür. Genelde ağzı alüminyum folyo kapaklı kutular içinde satılmakla beraber, daha az miktardaki satışlar için Alüminyum folyo / Kağıt / PE ve PE kaplı kağıtlar kullanılmaktadır.
Şekerleme
Şekerlemeler, katkı maddeleri şeker ve tatlandırıcıların kombinasyonu ile elde edilir. PE ve OPP filmler kullanım alanları açısından son zamanlarda selefonun yerini almaya başlamıştır. PE selefon kadar gaz geçirimsiz ve berrak görünümlü olmasa da yırtılma dayanımının mükemmel olması, heat seal için uygun olması ve nem geçirimsiz olması nedeniyle avantajlı olmaktadır. Polipropilen polietilene göre daha berrak ve tok bir malzemedir.
Alüminyum folyo laminelli malzemelerde son zamanlarda oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle daha pahalı ve korunmanın çok önemli olduğu şekerlemeler için FolyoAVax/Kağıt veya Folyo/PE/Kağıt/PE kombinasyonları kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra, yine alüminyum folyo kullanılarak yapılmış pek çok ambalaj malzemesi bulunmaktadır.
Kabuklu Yiyecekler
Meyve ve fındıklar şekerlemelerde önemli katkı maddeleridir. Ayrıca paketlenerek de satılır. Fındık ve fıstıklar bünyelerindeki yüksek yağ miktarı nedeniyle oxıdasyon sonucu ekşimeye ve neme duyarlıdır. Çok fazla nem mikroorganizmaların oluşumuna az miktardaki ise kırılganlığa ve tat kaybına neden olur. Normal nem oranı %3,5 kadardır ve %2’nin altına kesin düşmemelidir. % 5.5 – 6’yı geçerse oldukça sulu yumuşak ve az raf ömrüne sahip olur. İdeal bir ambalajı raf ömrü için sıfır oksijen geçirimsiz olması gerekir ve vakum altında paketlenmelidir. Ayrıca ürünü fiziksel etkilere karşı da korumalıdır.
Ultraviole ışıklarda doymamış yağlar okside olacağı için ekşime olacaktır. Dolayısıyla kullanılacak ambalajda bu unsurda göz önüne alınmalıdır. Meyveli şekerlemelerde aynı sert şekerleme yapısındadır. Fazla nem yapışkanlık yapar. Bu nedenle en önemli dikkat edilmesi gerekli nokta nem miktarını istenilen oranda tutmaktadır.
Su Alkollü – Alkolsüz veya Gazlı İçecekler
Su
Dünyayı oluşturan kıtalar arası içecek alışkanlıkları, ayrılıklar taşısa da, piyasa koşulları benzerlik gösteriyor, tüm pazarda korkunç bir rekabet hüküm sürüyor çünkü; çok uluslu büyük firmalar pazarlama gücü ve dağıtım kanalları sayesinde kozları ellerinde tutuyorlar.
Cam şişe, İçecek ambalajlan arasındaki yerini tekrar doldurabilme, geri toplanma ve geri dönüştürme özelliklerine sahip olması, saydam ve bariyer, saklama özelliklerinin iyi olması nedeni ile hala koruyor. Ancak kırılganlık ve ağırlığı, içecek ambalajı olarak kullanılan diğer ambalajlara göre büyük dezavantajdır.
Kahve
Kahve toplandığı zaman küçük sulu bir meyvedir. İlk kahve ambalajı olarak kağıt paketler görülmektedir. Daha sonra iç içe iki kağıt kullanılmış fakat problemlerin tam olarak ortadan kalkmaması üzerine iç kısma film çekilmiştir. Film malzemeye mükemmel bir gaz geçirimsizlik özelliği vermiştir. Cam yaygın olarak kullanılır. Fiyatının düşüklüğü ve kapağın tekrar tekrar açılıp kapatılabilmesi açısından tercih edilmektedir. Plastik kavanozlar eğer gerekli olan Özelliklere cevap verebilecek yapıda olabilseler, cam ve met al kavanozların yerini alabilirler. Kahve son zamanlarda vakum altında paketlenmektedir. Bu işlem için en uygun ambalaj şeklinden biri olan poşetler malzemelerin birleştirilmesiyle tetrahedral yapıda üretilmektedir.
Çay
Meşrubat sektörünün en önemli özelliklerinden biri üretimden son tüketime kadar tüm aşamalarda ilgili diğer sektörlerle yakın iş birliği içerisinde bulunmasıdır. Bu özelliği ilgili sektörlerin gelişmesine katkıda bulunmaktadır. Bunlar arasında özellikle ambalaj sektörüne olan katkısı küçümsenmeyecek kadar yüksektir.
Çay; kafein, tannin ve yağ içerir. Çayın ilk ambalaj malzemesi tahtadır. Ardından kağıt poşetler içerisinde satılmaya başlanmıştır. Bunun yanı sıra cam veya teneke kavanoz ve kutular ambalaj malzemeleri geniş yer kaplamaktadır. Alüminyum Folyolu fleksible ambalaj malzemesinin ise avantajları göz önüne alındığında diğerlerinden çok daha önemli hale gelmektedir. Çay genelde; alüminyum folyo/kağıt/PE spesifıkasyonundaki malzeme ile ambalajlanmaktadır.
Alkollü – Alkolsüz ve Gazlı İçkiler
Bu içkiler için kutu olarak kullanılacak ambalaj malzemesinden mukavemet ve geçirimsizlik özelliklerinin yanında saydamlık ve antioksitlikte aranmaktadır. Performans özellikleri ise şöyle sıralanabilir.
•Sünme dayanıklılığı: Çaptaki artış 90 günde %3’ten az olmalıdır.
•Darbe mukavemeti: 1-2m yüksekten sert bir yüzeye bırakıldığında kırılmamalıdır.
•Gaz geçirgenliği: 90 günde gaz kaybı en fazla %15, oksijen girişi 90 günde25 ppm’den az olmalıdır.

Cam şişe veya alüminyum kutular oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Alüminyum değişik alaşımları kullanım yerlerine göre ayarlanmaktadır.
Meyve ve Sebzeler
Gıda sektörünün alt sektörlerinden biri olan yaş meyve ve sebzeler ve işleme sanayi; büyüme potansiyeli ve ihracat hacmi yüksek olan sektörlerin başında gelmektedir.
Aranılan nitelikleri yönünden yaş meyve ve sebze ürünlerinin ambalajı, içindeki ürünü ezilme, sallanma ve üzerindeki istifin basıncından koruyacak şekilde sağlam ve sert olmalı ve özellikle hafif olmalı, havalanma, soğutma, fumigasyon ve benzeri işlemlere uygun ve içindeki ürünlerin kontrolüne olanak vermeli, boş olduğunda kolay taşınmalı, az yer kaplamalı, kolay hazırlanabilir, doldurulabilir ve kapatılabilir olmalı, istifleme, taşıma vb. işlemlere uygunluk açısından sorun çıkarmamalı, içindeki ürüne iyi bir ortam sağlamalı, işaretlemeye ve etiketlemeye elverişli olmalıdır. Doğal olarak tüm bu nitelikleri yanında keza ekonomik olması da ön planda tutulmalıdır.
Yaş meyve ve sebze ambalaj kaplan imal edildikleri malzemelere göre kısaca aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir:
• Çuval yada ağ (file) ambalajlar
• Ahşap ambalajlar (sandıklar, paletler, kapaklar)
• Plastik ambalajlar (Polyetilen, PE, Polipropilen PP, Polisitren PS, Polivinilklorür
PVC, Poliamid PA filmler, levhalar, treyler ve kaplar).
• Kağıt esaslı ambalajlar (sargılık kağıtlar, kağıt torba ve çantalar, karton kutular,
oluklu mukavva kutular, treyler, etiketler, örtüler, kuşaklar ve bantlar).
• Diğer ambalajlar (****ller ve Camlar)
Taze meyve ve sebzeler
Taze meyve ve sebzelerin değerlendirilmesi aşamalarında cam ambalaj kapları başta gelen ambalaj malzemeleri olmaktadır.
Cam kapların yaş meyve ve sebze değerlendirilmesinde kullanılması çok eski yıllara dayanmaktadır. Bu sanayi dalında cam ambalaj daima önde gelen ve aranan bir ambalaj malzemesi olmuştur.
Kurutulmuş Gıdalar
Bu gruba çeşitli proseslerden geçirilerek suyu alınmış, kekmiks, çorba ve puding gibi gıdalar girmektedir. Gıdanın özelliğinden dolayı mükemmel bir su buharı ve özellikle gıda içerisindeki yağ bileşimlerinden dolayı gaz geçirimsizliği istenmektedir. Gıda içerisindeki yağ asitleri, oksijenle karşılaştığında oksidasyona neden olur ve bunun sonucunda ekşime, renk ve tat değişikliği meydana gelir. Hatta bu reaksiyonlar paketleme işlemi bittikten sonrada bir süre devam eder.Dolayısıyla bu tür aktivitelerin azaltılması gerekmektedir. Kurutulmuş toz gıdaların paketlenmesi sırasında ortaya çıkan problemlerden biri, eğer malzeme üzerinde statik elektriklenme olursa, toz halindeki bu gıdaların yapışma bölgelerinde dağılarak yapışmayı engellemesidir. Bu nedenle heat seal yapılacak kısamda bir ionomer kullanılması probleme çözüm getirebilir. Gıda korunması için kullanılacak ambalaj malzemeleri genelde PE kaplı kağıtlar yada LDPE/Al.Folyo/ LDPE/ Kağıt spesifıkasyonlandır.
Meyve ve Sebze Suları
Cam şişelerin kullanımında tekrar doldurmak, geri toplamak ve geri dönüştürmek gibi vazgeçilmeyecek avantajları vardır. Şeffaf ve bariyer olma, saklama özellikleri iyidir. Çeşitli şekil ve tiplerde üretilebilmektedir. Meyve ve sebze suları şişelerinde plastik compound’lı ****l taç kapak kullanılmaktadır.
Pet şişe diğer plastiklere nazaran daha dayanıklı daha şeffaf ve su buharı ve karbondioksite karşı daha bariyer özelliğe sahip bulunmaktadır. Geri dönüşüm imkanları son yıllarda çok iyi geliştirilmiş bulunmaktadır.
Tetrapak kutuları; malzemeleri bağlayan ve dış ve iç yüzeyde bulunan PE kaplama özel reçinelerden elde edilmektedir, Tetrapak ambalajlı ürünlerin raf ömrü oldukça uzun bulunmaktadır.
met al kutularda önceki yıllarda kullanılan geleneksel üç parçalı kutu üretimi yerini bugünkü iki parçalı kutu üretim teknolojisine bıraktıktan sonra üretimde verimlilik, maliyet ve görünüş bakımından büyük bir basan elde edilmiştir. Daha sonra kolay açılan kapaklı kutuların piyasaya çıkması üretici ve tüketiciye büyük basan sağlamıştır.Stand-up pouches (dik duran poşet ); meyve suyu ambalajında kullanılan dik duran poşetin yapısı 130gr/m2 triplex folyo olup, 12 mikron PET 9 mikron AJü folyo!90 mikron PE laminasyonu yöntemi ile gerçekleştirilmektedir.
Lamine poşetler, meşrubat sektöründe meyve tozu üretim ve tüketiminin hızlı artış trendi içine girmesinde gerekli ambalaj malzemesinin ülkemizde üretilme imkanının çok iyi olması önemli rol oynamaktadır. Baskı üst plastik filme reverse (ters) basılmak suretiyle hem dış etkenlere karşı korunmuş, hem de albeni niteliğini arttırmıştır.
Hazır veya Aperatif Yiyecekler
Bu tür yiyecekler normal olarak yemeğin bir bölümünü oluştururlar. Genellikle yemek aralarında, spor yaptıktan sonra, dinlenirken gibi yemek dışı yenilen yiyecekler denebilir. Patates, mısır cipsleri, fındık, fıstık, çeşitli krakerler, peynir dilimleri, börekler, sandviçler ve çeşitli gıdalar bu sınıftandır.

Çok Katlı Ambalaj Malzemeleri ( Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ )

Çok katlı ambalaj malzemeleri • Genelde ambalajlar, cam, teneke ve ahşap malzemelerin yanı sıra; çeşitli tip, kalınlık ve gramajda kağıt,, karton, aluminyum ve plastiklerden veya bunların birbirleriyle laminasyonu ve plastiklerin koekstrüzyonundan elde edilen esnek folyolardan oluşur. • Bu şekilde, şekillenme, yapışma, baskı tutma, koruma ve bariyer özellikleri geliştirilmektedir. • Kompozit malzemeler ya da çok katlı kombinasyonlar olarak da bilinen bu tür malzemelerdeki kombinasyon sözcüğü; laminasyon, ekstrüzyon, veya kaplamayı ifade etmektedir. Gıda Ambalajlama

• Yalnızca tek bir materyalin kullanımı ile yeterli sonuç alınamayacak durumlarda başvurulan kombinasyon uygulamalarında temel amaç, çeşitli materyallerin üstün özelliklerini bir araya toplamaktır. • Örnek-1: Al-folyo gazlara karşı üstün bir geçirmezlik sağlar. Oksijenden kesin koruma istenen ürünlerin ambalajlarında folyo kullanımı kaçınılmazdır. Ayrıca Al-folyo yağlara karşı da geçirmezlik özelliği gösterir. Ancak folyonun bu özelliklerinden ambalajda tam bir yarar sağlanabilmesi için, ambalajın dış çevre ile ilişkisi tamamen kesilecek şekilde kapatılması gerekir. Gıda Ambalajlama

• Bu da Al-folyonun, iyi ısıl yapışma yapabilen, örneğin düşük yoğunluklu PE film ile bir kombinasyonda kullanılmasıyla mümkün olur. • Örnek-2: ambalajında pişirilen hazır gıdalar için yüksek sıcaklığa dayanıklı PET ilk akla gelen materyallerden biridir. Ancak ambalajın bir poşet şekline dönüştürülüp kapatılabilmesi için, yine iyi ısıl yapışma yapan materyallerin kombinasyonda kullanılmaları gerekir. PA, PP gibi polimerler yüksek sıcaklıklara daynırlar. PA, PP, PS sağlam ve dayanıklıdırlar. PVDC, PP, HDPE, LDPE nin su buharı geçirgenlikleri düşüktür. PVDC, PVOH, ve PA din ise oksijen geçirgenlikleri düşüktür. Gıda Ambalajlama

Isı ile kolay şekillendirilebilme, Dolum ve kapatma makinelerinde kolay kullanım, Isı ile iyi yapışabilme (Hot sealing) Isı gerekmeksizin basınçla kapama (cold sealing) Baskı yapılabilme, Yüksek yüzey parlaklığı ve albeni (metalize fim), Işık geçirmezlik (özellikle Al-folyo) Yağ geçirmezlik, Ürün aromasını koruma, Su buharına karşı geçirmezlik, Ürün aromasını koruma, Gıda Ambalajlama

İnert gaz uygulamaları ile dolum olanağı, Darbelere ve çatlamalara karşı dayanıklılık, Çeşitli sterilizasyon yöntemlerinin uygulanabilirliği, İşlenmiş uzun ömürlü ürünlerin ambalajlanabilmesi, Dondurulmuş gıdaların ambalajlanabilme olanağı, Ters baskı olanağı ile ilişkili olarak, ambalajlama, taşıma ve kullanım sırasında dış etkenlerden, sürtünmeden baskılı yüzeyin etkilenmemesi, q kombinasyonlardan sağlanan en önemli özelliklerdir. Gıda Ambalajlama

Bir kombinasyonu oluştururken  ambalajlanacak ürünün ambalajlanma anındaki nem oranı, kritik nem oranı, Oksijene duyarlılığı gibi özelliklerinin çok iyi bilinmesi gerekir.  ürünün ambalajda kalma süresi (raf ömrü), Depolama koşulları, Ambalajın taşıyacağı ağırlık gibi etmenlerin de göz önünde bulundurulması gerekir.  Kombinasyona girecek materyalin ise, nem, gaz ve ışık geçirgenliği, yağlara karşı dayanıklılığı, migrasyon karakteristikleri, sağlamlık ve baskı özellikleri iyi bilinmelidir. Gıda Ambalajlama

Gofret, hazır çorba, puding gibi gıdaların ambalajlanmasında yaygın olarak kullanılan “Kağıt/PE/Al-folyo/PE” Çok katlı malzeme örneğinde kombinasyonun yazılışı belirli bir kurala bağlı olup, ilk yazılan katman en dıştakidir. Sonra gelen materyaller, ambalajda izledikleri sıraya göre: ürün ile temas eden katman ise en son yazılacak şekilde belirtilirler. Yukarıda verilen örnekte kağıt, sağlamlık, mukavement ve baskı yüzeyi; Al-folyo, nem ve gaz geçirmezlik; aradaki PE katmanı kağıt ve folyo arasında yapıştırıcı; sondaki PE ise ısıl yapışma işlevlerini yerine getirirler. Gıda Ambalajlama

Kaplamalar Bir malzemenin geçirmezlik özelliklerini iyileştirmek için başvurulan en basit yöntem, onun başka bir malzeme ile kaplanmasıdır. Laminasyondan daha ince bir tabaka içeren ve daha ucuza mal olan kaplama; asal bir ambalaj malzemesinin, kaplama tekniklerinden birinin veya bir kaçının uygulanmasıyla, gereken ya da istenen bir başka özelliğe kavuşturulabilmesidir. Böylece, örneğin kağıtlara, su ve yağ geçirmeyen bir özellik kazandırılabilmekte; tenekeler korozyona karşı korunabilmekte; ve yapışmayan özellikte kızartma tavası ve benzer mutfak araç-gereçleri üretilebilmektedir. Gıda Ambalajlama

aks Kaplamalar Çoğunlukla kağıt bazlı ambalaj malzemelerinin kaplanmasında, empirenye edilmesinde ve laminasyonunda kullanılan bu tür maddeler: sert parafinler, mikrokristalin vakslar ve bunların reçinelerle ve plastiklerle karışımları olarak dört grupta toplanabilir. Halen yaygın olarak kullanılmaktadırlar. Normal vaks kaplamalar, kırılganlığa ve kötü ısıl yapışma niteliğine rağmen, çok ekonomik olup, mükemmel nem geçirmezliği sağlarlar. vKoku ve yağ geçirmezlikleri zayıftır. Ancak, mikrokristalin mumlar, poliizobütilen, doğal ve yapay reçineler, kauçuk, PE vb. eklenerek geçirmezlik özellikleri iyileştirilebilir. Gıda Ambalajlama

Vaks Kaplamalar Daha fazla esneklik ve daha iyi bir ısıl yapışma arzu edilen durumlarda, aks PE ile değişik oranlarda karıştırılarak kullanılır. Adhezyon, mukavemet, parlaklık, yağa dayanıklılık, su buharı ve aroma geçirmezlik özelliklerini en üst düzeylere ulaştırabilmek için “etilen vinil asetat” ve “etilen akrilat” gibi maddeler kullanılmaktadır.bu tür kullanımda son derece rafine aks kullanımı gerekmektedir. Kağıt, karton, oluklu mukavva ve plastik esaslı aks kaplamalar, ekmek, kek, cornflakes, tereyağı, peynir, derin dondurulmuş gıdalar, şekerli ürünler, dondurma, patates cipsi, fıstık vb. ürünler ile sıcak- soğuk içecek bardakları için kullanılmaktadır. Gıda Ambalajlama

aks Kaplamalar Patates cipsi ve fıstık gibi ürünler, parşomen kağıdının mumla kaplanmasıyla su buharı ve aroma geçirgenliği azaltılmış, ısıl yapışıp kaynaklanabilen torbalara konulabilmektedir. Derin dondurulmuş gıdalar için ise, modifiye edilmiş parafin karışımlarıyla kaplanmış kartonlardan yararlanılarak, ayrı iç ya da dış sarıcıya gerek kalmaksızın kartona ambalajlama mümkün olmaktadır. Bu tür ambalajlarda tutkal veya ek sıcak yapıştırıcılar olmaksızın, kaplamanın ısıl kaynaklanabilme özelliğinden yararlanılarak kapatma gerçekleştirilmektedir. vVaks kullanılarak lamine edilen Al-folyo ve parşomen kağıdı esaslı sargılık ambalajlar, tereyağı ve margarinler için son derece uygundurlar. Bu tür laminasyonlar hem koruyuculuk hem de ambalajlama makinelerinde kolay işlenebilirlik bakımından tercih edilmektedirler. Gıda Ambalajlama

Lak Kaplamalar  kaplama amacı ambalaj mazlemelerini çeşitli dış etkilerden korumak ve/veya dekarasyonudur. Dispersiyon şeklinde yüzeye uygulanırlar ve kuruduktan sonra ince bir film halinde yüzeye yapışırlar. Uçucu ve uçucu olmayan kimyasal bileşiklerden yararlanılabilir. Polimerik film oluşturucuları seyreltmek amacıyla kullanılan çözücüler uçucu gruba girerler. Film oluşturucular ve bu bağlamda yararlanılan katkı maddeleri ise, uçucu olmayan bileşenler grubunu oluştururlar. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar v bir maddenin diğer bir madde içinde çok küçük tanecikler halinde dağıldığı iki veya daha fazla fazlı madde sistemleri dispersiyon olarak tanımlanır. Sıvı/Sıvı dispersiyonlar emülsiyon; sıvı/katı dispersiyonlar süspansiyon şeklinde adlandırılmaktadır. Emülsiyon, birbiri içinde çözünmeyen ya da az çözünen iki sıvıdan birinin öteki içinde küçük damlacıklı dağılmasıdır. Süspansiyon ise bir sıvıda Brown hareketinin etkisiyle sürekli hareket edip dibe çökmeyen, çok küçük katı taneciklerini içeren iki evreli sistem anlaşılmaktadır. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar  Brown (Brownian) molekül hareketi (motion), irilikleri çoğunlukla 1-100 mikrometre, en çok 500 mikrometre olan tanecikler ve bunların içinde bulundukları çok türel ortam olarak bilinen kolloitteki çok küçük katı taneciklerin hızlı, titreşimli, gelişigüzel hareketidir. Bu hareket çözücü madde moleküllerinin kolloit parçacıklara çarpmasıyla gerçekleşir. Selofan, kağıt ve diğer plastiklerin PVDC esaslı reçinelerle kaplanmaları yaygın bir uygulamadır. PVDC, su buharı, gazlar, özellikle oksijen, yağ ve koku geçirgenlikleri son derece düşük olan bir plastiktir. vAynı zamanda yabancı tat ve koku da içermezler. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar v ancak, ısıl yapışma özellikleri pek iyi değildir. vBu tip kaplamalar, kahve, kurutulmuş çorbalar, baharatlar, tereyağı, margarin gibi yağlı ve uçucu aromalı gıdaların ambalajlanmasında, vaks veya PE kaplamalara tercih edilmektedir. PVDC birim fiyatı yüksek olan bir malzemedir. Ancak kaplama kalınlığına bağlı olarak, toplam maliyet içindeki payı daha düşük olabilir. vPahalı olmasına rağmen PVDC malzemenin üstün koruma özellikleri tercih edilmesine neden olmaktadır. PVDC kaplama mazlemesi, sulu çözelti halinde PVDC polimerleri içeren bir emülsiyondur. Uygulamada saf halde kullanılmaz. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar v özelliklerini geliştirmek için bir veya birkaç komonomer eklenir. Böylece molekül zincirindeki simetriklik bozularak amorf hale getirilir. Kristallenme hızı azaltılır. PVDC karışımları film yüzeyine genellikle pek kolay yapışmazlar. Kaplamayı gerçekleştirmek için bir primer tabakası PVDC kaplanacak yüzeye tatbik edilir. vPlastik filmlerin yüzeylerine adhezyon özelliği kazandırılması için, yardımcı malzemenin yüzey geriliminin, plastik filmlerin yüzey geriliminden düşük olması gerekmektedir. Gıda Ambalajlama

Ekstrüzyon kaplamalar  kağıt, karton, Al, ve çeşitli plastik filmlerin PE veya PP gibi bir termoplastik mazlemeyle kaplanması yöntemlerinden biridir. Bu tür kaplamalar büyük üretim miktarının söz konusu olduğu durumlarda son derece ekonomiktir. Erimiş plastiği basınç altında ince bir dudaktan aşağıya doğru film halinde akıtarak altından geçmekte olan kağıt veya başka esnek bir materyal üzerine sıvama ve anında soğutarak katılaştırma esasına dayanır. Kaplama ile materyal arasında iyi bir yapışma sağlamak amacıyla yüksek sıcaklıklarda çalışmak gerekmektedir. Bu durumda meydana gelen koku sorunu bu tür kaplamaların gıda ambalajı olarak kullanımını sınırlamaktadır. Gıda Ambalajlama

Metalizasyon  Aluminyum benzeri bir malzemenin vakum hücresinde buharlaştırılarak, metal buharının soğuk film üzerine kaplanması şeklinde gerçekleştirilir. Bu amaç için en uygun plastik PET dir. vUygulama ile materyalin ışık, oksijen ve su buharı geçirgenlik değerleri azaltılabilmekte ve parlaklık bağlamında görsel etkinliği arttırabilmektedir. Oluşturulan metalize katmanın nem etkisiyle bariyer özelliklerini yitirmesi söz konusu olduğundan en az iki folyo arasında bulunması gerekmektedir. Bu tür uygulamalarda, malzemenin mekanik duyarlılığını azaltmak için, özellikle asitli ürünlerin ambalajlanmasında kullanılacak lanlarda, PVDC kaplamalardan koruyucu olarak yararlanılır. Gıda Ambalajlama

Metalizasyon  çeşitli şekerlemeler, cipsler ve diğer snack gıdalarda sargılık ve torba ambalajı olarak yaygın kullanım alanı bulurlar. Metalize işlemler kağıt yüzeyine de uygulanabilmektedir ve bu malzemeler şekerleme ve ciklet sektöründe, çeşitli içki ve içecek şişelerinin etiketlerinde kullanılmaktadır. Etiket uygulaması için desenli metalizasyon adı altında farklı bir işlem gerekmektedir. Gıda Ambalajlama

Silikon kaplamalar v “seramik kaplama” olarak da tanımlanan silikon (SiOx=organopolisiloksan) kaplamalar, oksijen ve diğer gazlara karşı iyi bir bariyer sağlayan bir uygulamadır. vIsıl işlemlerle veya elektro ışın yardımıyla uygulanmaktadır. vTicari kullanımı halen pek olmamasına rağmen, iyi bir oksijen bariyeri sağlaması, şeffaflığının üstünlüğü ve EVOH a kıyasla neme pek duyarlı olmaması nedeniyle cazip bulunmaktadır. Gıda Ambalajlama

Cold Seal Kaplamalar v çikolata, dondurma gibi gıdaların ambalajlanmasında, yapıştırma çenelerindeki ısının ürüne zarar verebileceği uygulamalar için geliştirilmiştir. Isıtmaya gerek kalmadan yapışma ve kapatmayı olanaklı kılan bir işlemdir. Basınç uygulaması vardır. Isıl yapıştırmaya kıyasla daha ekonomiktir. Basıncın tüm yapıştırma alanına eşit dağılımı çok önemlidir. Gıda Ambalajlama

Laminasyon işlemleri  iki veya daha fazla malzemenin, bir yapıştırıcı yardımıyla ve ısı ve basınç uygulanarak yeni bir malzeme haline getirilmesi işlemine denir. En az sayıda katman ve bu katmanların en az kalınlıkta tutulmasına özen gösterilir. Eğer uygulamada belirli bir kalınlık aranması durumunda ise, gereken kalınlık olabildiğince ucuz bir malzeme ile sağlanır. Genel bir kural olarak, en koruyuculu katman, ambalajlanan ürüne en yakın bulunur. Laminasyon uygulamaları genel olarak 5 grup altında toplanabilir. Gıda Ambalajlama

Laminasyon işlemleri 1. Kuru Laminasyon 2. Yaş Laminasyon 3. Ekstruzyon Laminasyon 4. Koekstruzyon Laminasyonu 5. Vaks Laminasyonudur Gıda Ambalajlama

Emici olmayan polimerik film yüzeylerde yapışma Çok katlı malzeme elde etmek için ön koşullardan biri yeterli yapışma sağlanmasıdır. v Yapışma sağlayacak maddeler, fiziksel ve kimyasal kuruma sonrası yüzeyde kalıcı film oluşturan bileşiklerdir.  Katılarda yapışma olaylarında yüzey enerjileri önemli olup, temas halinde iki katı yüzeyinin birbirine ilgisi bu enerjilerle açıklanabilir. v Özellikle poliolefin filmleri, apolar özellikleri nedeniyle mürekkep solventleri ile ıslanmazlar ve baskıyı kabul etmezler. v Yüzey enerjilerini arttırmaya yönelik işlemler uygulanmalıdır. Gıda Ambalajlama

Emici olmayan polimerik film yüzeylerde yapışma  Günümüzde en yaygın kullanılan yöntem, korona boşalım (corona discharge) tekniğidir.  Korona işlemi bir plazma tekniğidir.  Plazma maddenin dördüncü hali olarak tanımlanır.  Plazmanın yüzey modifikasyonunda etkinliğini uygulanan güç ve süre parametreleri belirler. Yüzeyler ince bir polimerik film oluşumu sağlanır. (plazma polimerizasyonu) v Plazma ortamında yüksek enerjili türler bulunması yüzeyden kopmalara ve aşınmalara da neden olabilir (plazma etching). Gıda Ambalajlama