Etiket Arşivleri: Pestisitler ?

Gıda Toksikolojisi Ders Notları III ( Dr. Gül ÖZHAN )

PESTİSİTLER İnsektisitler (organofosfatlar, organoklorlular, karbamatlar, piretroitler) Herbisitler (klorofenoksi asetik asid esterleri, triazinler, sulfonil üre grubu bileşikler, dinitrofenol bileşikleri) Fungusitler (civalı bileşikler, ditiyokarbamatlar) http://ec.europa.eu/food/plant/protection/evaluation/rev_prog_exist_pest_en.htm

Karbamatlar …. zayıf asit ortamda nitritlerle etkileşme sonucu kuvvetli mutajenik ve kanserojenik etkili N-nitrozo türevlerine dönüşebilirler. Organoklorlu insektisitler …. santral sinir sistemi üzerine baskılayıcı etki, adale zayıflaması, titremeler, konvülsiyonlar, felç, karaciğer harabiyeti, endokrin sistemi bozucu etki Klorofenoksi asetik asit esterleri …. (içerdikleri dioksinler sebebiyle) karsinojenik, teratojenik etki, klor sivilce ve yaraları, karaciğer harabiyeti Amitrol …. guatr ve troid adenomları Triazin ve sülfonil grubu herbisitler … karsinojenik etkili metabolitler Dinitrofenoller … bazal metabolizmada artış, aşırı sıcaklık hissi, kalp yetersizliği, karaciğer, böbrek harabiyeti, anemi, katarakt.

ANTU (a-naftiltiyoüre) … tiroid hormon sentez inhibisyonu. Vinklozolin, Prosimidon …. endokrin sistem bozucu etki. Ziram, Tiram… antabusa benzer etki, alkol ile alınırsa asetaldehid zehirlenme belirtileri. Etilenbisditiyokarbamat grubu bileşikler … mutajen, karsinojen ve teratojen özellikteki etilentiyoüre metabolit oluşumu.

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca “Bitki koruma ürünlerinin uygulama usül ve esasları hakkında yönetmelik” “Bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satılması ile depolanması hakkında yönetmelik” “Bitkisel üretimde kullanılan kimyasalların kayıt altına alınması ve izlenmesi hakkında yönetmelik” “Bitki koruma ürünlerinin reçeteli satış usül ve esasları hakkında yönetmelik” “Türk gıda kodeksi gıda maddelerinde bulunmasına izin verilen pestisidlerin maksimum kalıntı limitleri tebliği” “Halk sağlığı alanında haşerelere karşı ilaçlama usul ve esasları hakkında yönetmelik” “Gıdalarda pestisit kalıntılarının resmi kontrolü için numune alma metotları tebliği” http://www.abgs.gov.tr/index.php?p=93&l=1 http://www.tarim.gov.tr/Mevzuat

Ülkemizdeki gıdada pestisid kalıntı analizi yapan yerler: İl Gıda Kontrol Laboratuvarları, Zirai Mücadele Araştırma Enstitüleri, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi Gıda Enstitüsü, Üniversite Laboratuvarları, Bu amaçla kurulmuş özel laboratuvarlar.

Gıdada pestisit kalıntısı için alınabilecek önlemler: Besinlerin iyice yıkanması, Kabuklarının soyulması, Isıl işlemlerle muamele edilmesi (kaynatma, pişirme vs), Ultraviyole ışınlanması (örn. süt), Hidrojen peroksit gibi bazı katkı maddelerinin ilave edilmesi.

Türk Gıda Kodeksine göre pestisitler için pestisitler ve MRL değerleri Ek-4 : Türkiye’de Kullanımı Sonlandırılmış Olan Yasaklı Pestisitlerin Listesi Ek-2 : Ülkemizde Ruhsatlandırılmış Olan Pestisitlerin Kabul Edilebilir En Yüksek Kalıntı Limitleri (MRL) Bölüm 1: Değerlendirmeleri Tamamlanmış Olan Pestisitlerin Ürün ve/veya Ürün Gruplarındaki Maksimum Kalıntı Limitleri Bölüm 2: Gözden Geçirilen ve Üzerinde Değerlendirmeleri Devam Eden Pestisitlerin Ürün ve/veya Ürün Gruplarındaki Maksimum Kalıntı Limitlerine Ait Geçici Liste Bölüm 3: Geçici Olarak Tavsiyesi Uygun Görülen Pestisitlerin Ürün ve/veya Ürün Gruplarındaki Maksimum Kalıntı Limitlerine Ait Geçici Liste

MİKOTOKSİNLER Aflatoksin B1 Okratoksin A Patulin T2 toksin Zearalenon Fumonisin B1 Küflerin salgıladığı sekonder metabolitler (mikotoksinler)’in oluşturduğu zehirlenme belirtilerine mikotoksikosiz denir.

Küflerin üremesi ve mikotoksin sentezi için gerekli faktörler • Kimyasal faktörler • Fiziksel faktörler – Ortamdaki havanın içeriği (CO , O ) 2 2 – Nem – Gıdanın çeşidi – Sıcaklık – Gıdanın özellikleri – Kurutma hızı – Kimyasal bir işlem uygulanıp – Ürünün tekrar ıslatılması uygulanmaması – Mekanik hasar – Süre – Tahılların öğütülmesi • Biyolojik faktörler – Bitkisel hasar – Böcekler – Bitki türü – Ortamdaki küfler

Türk Gıda Kodeksi; 17 Mayıs 2008 tarihli 26879 no’lu Resmi Gazete’de yayımlanan “Gıda maddelerindeki bulaşanların maksimum limitleri hakkında tebliğ” (Tebliğ No : 2008/26)

TÜRKİYE’DE MİKOTOKSİNLERE DAİR YÜRÜRLÜKTEKİ LİMİTLER GIDA MADDESİ Maksimum Seviye (mg/kg = ppb)*** AF OTA Patulin B B +B +G +G M 1 1 2 1 1 2 Fındık, yer fıstığı ve diğer yağlı kuru meyveler, yağlı tohumlar, incir, 5 10 üzüm ve kurutulmuş meyveler ve bunlardan üretilen işlenmiş gıdalar Tahıllar ( Karabuğday-fagopyrum sp dahil) ve tahıl ürünleri 2 4 Süt 0.05 Süt Tozu 0.5 Peynir 0.25 Bebek mamaları ve devam formülleri (süt bazlı) 0.05 Bebek mamaları ve bebek gıdaları 1 2 Baharat 5 10 Diğer gıda maddeleri* 5 10 İşlenmemiş tahıl taneleri ( çeltik ve karabuğday dahil) 5 Tahıllardan elde edilen bütün ürünler (tahıl bazlı işlenmiş ürünler ve 3 doğrudan insan tüketimine sunulan tahıl taneleri) Kuru Üzüm 10 Elma suyu ve elma suyu içeren içecekler ve sirkeler** 50 Yemler 10 50 * : Bulunması muhtemel riskli gıdalar 12 ** : Konsantre ürünlerde tarifine uygun hazırlama sonucundaki üründe bakılır. ***: Gıda maddelerinin yenilebilir kısımları için geçerlidir.

Mikotoksinler vücutta farklı organ veya sistemleri etkilerler. Aflatoksinler karaciğer Okratoksin A böbrekler Patulin karaciğer Fumonisinler böbrek ve esofegal sistem Zearalenon ürogenital sistem Deoksinivalenol immun sistem T2-toksin mukoz membranlar Sitreoviridin kalp ve sinir sistemi Sitrinin sinir sistemi IARC’a göre; Aflatoksin B1 Grup 1 Aflatoksin M , Fumonisin B , B ve C, Okratoksin A Grup 2B 1 1 2 Patulin, Zearalenon, T-2 Toksin, Deoksinivalenol, Nivalenol Grup 3

AFLATOKSİNLER Bulunduğu yerler: Yerfıstığı, antepfıstığı, fındık, mısır, çavdar, arpa, buğday, badem, incir, pamuk tohumu, baharat, süt ve süt ürünleri. Biyotransformasyonları: Büyük oranda hidroksillenme ve yüksek reaktif özelliğe sahip epoksit türevlerinin oluşumudur.

Epoksid türevlerinin oluşumu: (Aflatoksin biyoaktivasyonu !) CYP3A4 (NADPH-bağımlı oksijenaz) Karaciğerde ! AFB1 AFB -8,9-epoksit 1 AFB -N7-Guanin 1 Mutajenik etki Karsinojenik etki AFB biyolojik olarak inaktiftir. 1 AFB -8,9 epoksit, AFB ’den kısa ömürlü, kararsız ve aktiftir. 1 1 Epoksitler glutatyon ile konjuge edilerek detoksifiye edilirler. Aflatoksinin detoksifikasyonu Yüksek miktarda epoksit oluşumu Þ Glutatyon havuzu tükenir !!!

Aflatoksinler, CYP450 dışında prostoglandin s sentetazlarla ko-oksidasyona uğrayarak biyoaktive olurlar. Böbrekte !

Toksik Etkileri: Ø Hepatotoksik etki Ø Karsinojenik etki Ø Teratojenik etki Ø Mutajenik etki Ø İmmun sistemin bozulması. Ø Reye sendromu (kusma, hipoglisemi, konvülsiyonlar, hiperamonemi, akut ensefalopati ve koma ile karekterize olan hastalığa gençler ve çocuklar daha duyarlı)

OKRATOKSİN A Bulunduğu yerler: İlk kez mısırda tespit edildi. Geçmişte kahve tanelerinin fermantasyonunda lezzet verici olarak kullanılırdı. Yerfıstığı, buğday, arpa, çavdar, yulaf, pirinç, malt gibi tahıl ürünleri, kuru meyve, yer fıstığı, kahve, kakao, baharat, şarap, bira ve bazı hayvansal ürünler.

Toksik Etkileri: Nefrotoksik etki (Balkan Endemik Nefropatisi (BEN)) ü Karsinojenik etki ü Teratojenik etki İmmunotoksik etki IARC – 2B BEN’nin semptomları: zayıflık, iştahsızlık, belde kronik ağrılarla birlikte görülen böbrek fonksiyon bozukluğu, proteinüri. Özellikle Güneydoğu Avrupa ülkelerinde (Bulgaristan, Romanya, Yugoslavya) ve 35-55 yaş grubu kadınlarda daha sık görülür.

PATULİN Bulunduğu yerler: Meyve, sebze, et ve özellikle elmada bulunur. Toksik etkileri ve etki mekanizmaları: Nörotoksik ve Sitostatik etki Lenfosit sayısında, kapiller permeabilitede artma, kromozomal hasarlar, çekirdek gelişim bozukluğunu takiben karsinojenik etki.

TRİKOTESENLER En yaygın Trikotesenler: Diasetoksisirperol, Nivalenol, T-2 toksin, Vomitoksin Bulunduğu yerler: Pirinç, çavdar, arpa, mısır, buğday, yulaf. Toksik etkileri; Gıda Kaynaklı Lökopeni (Alimenter Toksik Anemi, ATA) Hemorajiler ile birlikte fotosensitif dermatitler İmmunosupresif etki

ZEARALENON Östrojenik etkilidir. Hormonal dengeyi bozarak fertilite ile ilgili sorunlara yol açar.

FUMONİSİNLER Bulunduğu yerler: Hububat, tahıl ürünleri, bakliyat, mısır, pirinç, süt, bira. Toksik etkileri: Embriyotoksiktir. Esofegal sisteme (yemek borusu ve yutak kanseri) etkilidir. Karaciğer tümörüne neden olur. Beyin iltihabı (lökoensefalit) ve akciğer ödemine yol açtıkları görülmüştür.

Mikotoksinlerin dekontaminasyonunda uygulanan yöntemler; üFiziksel yöntemler: temizleme, yıkama, eleme, toksinle bulaşık tohumların veya danelerin ayrılması, ısısal işlem uygulama, ultraviyole ışınlama. üKimyasallar yöntemler : kalsiyum hidroksit, sodyum bisülfit, monometilenamin, klorin gazı, amonyak, hidrojen peroksit, amonyum hidroksit, hidroklorik asit ve formaldehit gibi bazı oksitleyici ve hidrolitik ajanlar. üBiyolojik yöntemler: bazı bakteri türleri ve maya kullanımı (Flavobacterium auranticum, Aspergillus parasiticus). üEnzim, vitamin ve aminoasit kullanımı. Depolama koşullarının iyileştirilmesi!

Mikotoksin oluşumunun önlenmesi açısından dikkat edilmesi gerekli hususlar: Ø Hasat sırasında ve sonrasında kontaminasyonların önlenmesi amacıyla İyi Tarım (GAP) ve İyi Hijyen Uygulamaları (GHP) sistemlerine uyulması. Ø Çok yüksek sıcaklıklar ve havalandırılmanın yeterince yapılmamasından dolayı oluşan su buharlarının silo kapaklarında yoğunlaşması ve dolayısıyla buralarda mikroorganizma gelişimine uygun ortamın oluşmasının önlenmesi. Ø Silo iç duvarlarında bulunan girinti ve çıkıntılarda yem birikimine bağlı olarak meydana gelebilecek fungal ve bakteriyel çoğalmanın önlenmesi. ØHasat sırasında kullanılan ekipmanlar v.s.’den dolayı ürünlerde oluşan zedelenme ve eziklerin mikroorganizmaların çok hızlı bir şekilde çoğalmalarına sebep olmasından dolayı ürünlerin hasar görmesinin kesinlikle önlenmesi. ØSilo içinin temizlenmesi ve özellikle bir önceki yemin silodan tamamen uzaklaştırılması. ØÜrünün toprak üzerine serilerek güneşle kurutulması gibi geleneksel kurutma yöntemlerinden vazgeçilmesi.

Depolarda sıcaklık ve nem kontrollerinin yapılması. Depoda haşere, böcek ve hayvan bulunmaması. Mikotoksinlerin önlenmesi veya kontrolünde uygulanacak yöntemlerin seçiminde aşağıdaki başlıca hususlara dikkat edilmesi önelidir. Yöntem; teknik ve ekonomik açıdan uygun ve uygulanabilir olmalı, gıda maddelerinin besin değerinde önemli değişikliğe yol açmamalı, üründe daha toksik maddelerin oluşumuna neden olmamalı, üründe toksik veya sağlık açısından kalıntı bırakmamalı.

Gıdalardaki diğer bulaşanlar : ü veteriner ilaçları (hormonlar, antibiyotikler vs) poliklorlu bileşikler (dioksin, furan vs) ü aromatik ve alifatik hidrokarbonlar radyoaktif bulaşanlar ftalatlar bisfenol A akrilamid nitrozaminler benzen propanol, butanol erusik asit nitrat-nitrit sülfat ……


Kaynak

Pestisitler ve Halk Sağlığı

Pestisitler
Günümüzde yaklaşık 20.000 pestisit var.
Bunların içinde 620 değişik aktif madde bulunmakta
Her gün binlerce kimyasala maruz kalıyoruz
Hava, su, gıda ve tozlar yolu ile
TÜM PESTİSİTLER ZEHİRDİR…
Üretimi ve kullanımı
Pestisitler tüm dünyada
Pestisit kullanımı
Pestisitlerin kullanımı
PESTİSİTLERİN SAĞLIK ETKİLERİ
Pestisitler Vücuda Nasıl Girer ?
Deri (en çok) Pestisidler, etkilenimden sonra aylarca deride kalabilirler.
Deri yolu ile alınan pestisitin emilme hızı bazı faktörlerden etkilenmektedir;
Ciltte yara, kesi ya da ezik varsa
Cilt nemli veya terli ise
Pestisit ciltte uzun süre kalırsa
Pestisitler Vücuda Nasıl Girer ?
Özellikle vücudun belli bölgeleri pestisitle temas etmişse. Örneğin yaygın olarak kullanılan “PARATHİON” için emilim hızları
kulak yolundan %47
kafa derisinden %32
avuç içinden %12
ön koldan %8.6
gözler ve genital bölgeden %100
Pestisitler Vücuda Nasıl Girer ?
Pestisit solvent şeklinde kullanılıyorsa (granüler formdan daha kolay emilir)
Pestisitlerde adjuvan olarak yapıştırıcılar kullanıldıysa bunlar, cilde, eşyalara daha kolay yapışırlar
KİMLER RİSK ALTINDADIR ?
Pestisit formülasyonu hazırlayan kişiler
Çiftçiler,
Tarım işçileri ve diğer işçiler,
Yapısal böcek kontrol teknisyenleri
(eksterminatörler),
Çim ve bahçe bakım görevlileri
Pestisit imalatında çalışan işçiler
Etkilenim en az (olması gerekir)
Hasat işlerinde ve bakım işlerinde çalışanlar
Yapraklarda ve yüzeyde kalan pestisitler
Tarımsal üretim bölgelerine yakın yaşayanlar
Tüm toplum, özellikle çocuklar
Pestisit kalıntıları, genel ilaçlama (böcek bombaları, aerosol spreyleme ile ilaçlamalarda)
Pestisitlerin diğer bir tehlikesi patlama ve yangın riski yaratmalarıdır.
Biyolojik birikim
SAĞLIK ETKİLERİ
KRONİK AKUT
Kanser riski Zehirlenmeler
Aplastik anemi
Doğum defektleri
Üreme sistemi ve fertilite üzerine olumsuz etkiler
Nörolojik hasar
Endokrin bozukluklar
PESTİSİTLERİN HEMEN ORTAYA ÇIKAN ETKİLERİ
Zehirlenme ve ölüm
Kaza sonucu zehirlenmeler
dünyada 3,5-5 milyon vaka
3 milyonu ileri derecede şiddetli
20.000 ölüm
Bilinçli zehirlenmeler
2 milyon
200.000 ölüm
PESTİSİTLERİN KRONİK SAĞLIK ETKİLERİ
Kanser riski
Aplastik anemi
Doğum defektleri
Üreme sistemi ve fertilite üzerine olumsuz etkiler
Nörolojik hasar
Endokrin bozukluklar
Kanser
İstatistiksel olarak önemli risk artımı saptananlar:
Non Hodgkin lenfoma, lösemi, multiple myeloma, karaciğer kanseri, testis kanseri, beyin kanseri, akciğer kanseri
Çiftçilerde:
dudak, mide,
cilt, prostat,
beyin, Hodgkin hastalığı,
multipl myeloma, lösemi
Karaciğer, testis
akciğer
Sterilite
1,2 dibromo 3 kloropropan (DBCP)
Etilen dibromür (EDB):
Azospermi (sperm olmaması)
Oligospermi (sperm sayısının 20 milyonun altında olması)
Doğum defektleri
Tarım işçilerinin çocuklarında
ekstremite eksikliği yüksek
Tarımsal kırsal kesim bölgelerinde yaşayanlarda
ekstremite defektleri artmış
Bağda çalışanlarda yapılan bir araştırmada kendiliğinden düşük,
düşük ve
sterilite oranları artmış
KRONİK NÖROTOKSİK ETKİLER
Pestisit nedenli gecikmiş nöropati
Bazı organofosfat pestisitler
Demiyelinizasyona bağlı kas zayıfllığı,
Alt ekstremitelerin felci
Başlangıç akut etkilenimden 2-4 hafta sonra
EPN, trichlorfon, dichlorvos, DEF, isofenphos ve leptophos
Mısırda pamuk tarlalarında kullanılan leptophos binlerce mandanın felcine ve ölmesine neden olmuş
Nörodavranışsal ve nöropsikolojik etki
Organofosforlu pestisitler
Ağır mental ve psikolojik değişiklikler
Çok küçük miktarda pestisit
Psikoz semptomlarında ağır alevlenmeler
Pestisit uygulayıcılarında ağır psikolojik bozukluklar
Bellek, psikolojik durum ve düşünme yeteneğinde önemli azalma
Metil bromür
Toksik psikoz ve geri dönüşü olmayan nörolojik ve nörodavranışsal sekeller (akut zehirlenme ve kronik etkilenim
ENDOKRİN BOZUKLUKLAR
Çocukların etkilenimi sıralanan nedenlerden dolayı daha fazladır
Çocuklar daha fazla risk altındadır
Solunum sayıları fazladır.
Vücut yüzeyi alanı vücut büyüklüklerine oranla fazladır.
Bağışıklık ve detoksifikasyon sistemleri yeterince olgunlaşmamıştır.
Çocuklarda Pestisit Zehirlenmesi Belirtileri
UZUN SÜRE DEVAM EDEN BELİRTİLER
Allerji,
Solunum sorunları
Öğrenmede güçlük,
Gelişmenin yavaşlaması,
Kanser
Mevcut olan sağlık sorunlarının daha kötüye gitmesi
Pestisit Kullanımı ile ilgili
TOPLUM EĞİTİMİ
Pestisit Kullanımı ile ilgili
TÜKETİCİNİN dikkat etmesi gereken kurallar
Böceklerden başka canlıya zarar vermediği belirtiliyorsa alınmamalı
Bütün böcekleri öldürdüğü yazılıyorsa güvenilmemeli
Etikette gerekli bilgiler yoksa kuşku ile karşılanmalı
Gerekli uyarılar çok küçük harflerle yazılmışsa
Bakanlık kayıt numarası, ruhsat numarası, son kullanma tarihi yoka ya da geçmişse kullanılmamalıdır.
Kullanım İle İlgili Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Çocuklardan uzak tutulmalı
Evcil hayvanlardan uzak tutulmalı
Yiyecek ve su kaplarının içine bulaşmamasına dikkat edilmeli
Kutuları ateşe atılmamalı, ezilmemeli, ağzındaki püskürtücü bölümün çıkartılmasına çalışılmamalı
Kullanım İle İlgili Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Hiçbiri bebek ve çocukların uyuduğu odalarda kullanılmamalı
İlaçlama yapanlar daima önlük giymeli, ilaçlama sonrası önlüklerini çıkarıp bol su ve sabunla banyo yapmadan çocuklar kucağa alınmamalı
İlaçlama sırasında saçlar örtülmelidir