Etiket Arşivleri: Fabaceae (Leguminosae)

Soya

SOYA

Tak: Rosales
Fam: Fabaceae (Leguminosae)
Cins: Glycine
Tür: Glycine max L. n=20
İng: soybean
Alm: sojabohne

Anavatanı uzak doğu olup, M.Ö. 2700 yıllarında tarımı yapıldığına dair kayıtlar bulunmaktadır. İlk önce sebze olarak faydalanılmıştır. 19.yy dan sonra batıya geçmiştir. Ülkemize ise I. Dünya savaşından sonra girdiği sanılmaktadır.

KULLANIM ALANLARI

Sebze olarak tüketilir. İyi bir ön bitkidir. Tohumundan elde edilen yağ likit ve margarin olarak kullanılır. 2. pres yağı boya ve sabun yapımında kullanılır.
Yağından matbaa mürekkebi, muşamba, dericilik ve elektrik izolasyon maddeleri yapılır. Tohumu kahve olarak kullanılır.

Süt inekleri, sığır, kümes hayvanları ve av hayvanları besiciliğinde kullanılır.
Yeşil sapları hayvan yemi olarak kullanılır. Küspesi ve yeşil bitki kısımları gübre olarak kullanılır.

BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ

Tek yıllık, yazlık bir bitkidir. Vejetasyon süresi çeşitlere göre 70-200 gün arasında değişir. Dünyada tarımı yapılan soya çeşitleri 12 değişik olgunlaşma grubu altında toplanmıştır.
00; 0 ve I. Grup: Çok erkenci
II. Grup: Erkenci
III. Grup: Orta Erkenci
IV. Grup: Orta Geçci
V. ve VI. Gruplar: Geçci
VII; VIII; IX ve X. Gruplar: Çok Geçci

KÖK

Kazık köklüdür. Kökler 60-70 cm derine, 40-50 cm yanlara gelişir. Kökler üzerinde Rhizobium japonicum bakterisi tarafından oluşturulan nodoziteler bulunur.

SAP

Bitki boyuna göre 10-15 boğumdan oluşur. Boğumlar üzerinde yapraklar almaşıklı dizilmiştir. Yaprak koltuklarından dallar çıkar. Dallanma bitkinin alt kısmından üstüne doğrudur. Sap yuvarlak olup, sap ve dalların üzeri yoğun hav tabakasıyla kaplıdır.

YAPRAK

Fasulye yaprağına benzer, Yapraklar boğumlar üzerinden çıkar. Yapraklar birleşik yapıdadır. 3 tane yaprakçıktan meydana gelmiştir. 2 tanesinin sapı kısa, ortadakinin uzundur. Üzeri tüylerle kaplıdır. Şekli uzun mızraksıdan, eliptiğe kadar değişir. Yaprakçık ucu sivridir.

ÇİÇEK

Yaprak koltuklarından çıkar. 3-8’i bir arada bulunur. Tipik baklagil çiçeğidir.
En dışta 5 adet ucu sivri, alttan birleşmiş çanak yaprakları vardır. Bunların içinde 5 adet taç yaprağı vardır. 1 tane bayrak yaprak, 2 tane kanatçık, 2 tane kayıkçık parçalarından oluşmuştur. Taç yapraklar beyaz veya mavi viyole renktedir. 10 adet erkek organ, 1 adet dişi organ bulunur. Dişi organ bir tepecikli ve üzeri tüylüdür.

MEYVE ve TOHUM

Meyvelerine bakla denir. Üzeri yoğun tüylerle kaplıdır. Genellikle bir bakla içinde 1-4 adet tohum bulunur. Bakla uzunluğu 4-6 cm, eni ise 1 cm kadardır.
Soyada bakla Tohumları börülce tohumlarına benzer. Şekli ve büyüklüğü çeşitlere göre değişir. Tohum rengi düz beyaz, sarı, kahverengi-sarı, yeşilimsi veya siyah olabilir. Bin tane ağırlığı 140-200g arasında değişir. Tohumun bileşimde %18-24 yağ, %36-38 protein ve %20 karbonhidrat bulunur. Soya tarlasından görünüş Hasat Soyada tohum çeşitleri

SOYADA BÜYÜME ve GELİŞME


Yer Fıstığı Sunumu

YERFISTIĞI

Tak: Rosales

Fam: Fabaceae (Leguminosae)

Cins: Arachis

Tür: Arachis hypogaea L. n=20

İng: Groundnut

Alm: Erdnus

Kökeni kesin olarak bilinmemektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar sonucunda, gen merkezi olarak Güney Amerika kıtası kabul edilmiştir.

Ülkemize 80-90 yıl önce Trakya ve Selanik’ e getirilerek ekildiği sanılmaktadır.

KULLANIM ALANLARI

İyi bir ekim nöbeti bitkisidir.

Meyve kabukları suni tahta yapımında kullanılır.

Yağı sıvı ve margarin yemeklik yağ olarak kullanılır.

Düşük kalite yağları sabun sanayinde değerlendirilir.

Fıstık ezmesi yapımında kullanılır.

Kavrularak veya kavurmadan çerez olarak tüketilir.

Küspesi besleyici bir hayvan yemidir.

BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ

Tek yıllık, yazlık ve otsu yapıda bir yağ bitkisidir.

Vejetasyon süresi 150-180 gündür.

Meyve kabuğundaki işlemelerden dolayı arachis, meyvelerini toprak altında oluşturduğu için hypogaea ismini almıştır.

KÖK

Kazık köklüdür ve kuvvetli yan kökleri vardır.

90-100cm derine, 60-100cm yanlara gelişebilir.

Köklerinde farklı büyüklükte Rhizobium (R. trifolii) bakterilerinin oluşturduğu nodoziteler bulunur.

SAP

Dik bir gövdesi vardır.

Bir anasap ve bu ana sapın yaprak koltuklarından çıkan yan dallar bulunur.

Saplar genç devrede köşeli ve içi boştur, olgunlaştıkça yuvarlaklaşır.

Bitki boyu 30-60cm arasında değişir.

Ekimden 1 ay sonra yan dallar ana ekseni geçerek daha uzun boylu olur.

Ana sapın üzeri tüylü veya tüysüz olabilir.

Sap ve dalların durumuna göre 3 formu bulunur.

Yatık Form: Sap, dal, yaprak ve çiçekler toprak yüzeyine çok yakın veya toprağa sürünerek gelişirler.

Yarı Yatık Form: Yatık ve dik formlar arasında geçiş özelliği gösterirler.

Dik Form: Sap ve yan dallar dikine bir büyüme gösterir.

YAPRAK

Yaprakları bileşik yapıdadır. 4 yaprakçıktan oluşur.

Her iki yaprak karşılıklı dizilmişlerdir.

Her bir yaprakçığın kısa bir sapı vardır.

Rengi açık veya koyu yeşil olabilir.

Yaprakçık şekli oval, uzun oval, ters yumurtamsı veya ince uzun olup üzeri hafif tüylüdür.

Yaprakçıklar gündüz açık, gece ise karşılıklı kapanırlar.

ÇİÇEK

Çiçekler yaprak koltuklarında oluşur.

2-4 çiçek bir arada bulunur.

Genellikle ekimden 50-60 gün sonra çiçeklenme başlar.

Çiçekler bitkinin alt kısmında oluşup, tipik bir baklagil çiçeği yapısındadır.

Çiçekte en dış kısımda 5 tane ucu sivri çanak yaprak bulunur.

Taç yapraklar portakal sarısı renkte olup 5 tanedir.

Bir çiçekte 1 bayrak yaprağı, 2 kanatçık, 2 tane de kayıkçık bulunur.

10 adet erkek organı olup, 8 tanesi fertildir.

Dişi organ bir tanedir ve stigma anterlerin seviyesini geçebilir.

Kendine döllenir.

Çiçek açıp döllendikten 10-12 gün sonra yumurtalığın altındaki meristem doku gelişerek bir uzantı oluşur. Bu uzantıya GİNOFOR  (Gynophor) denir.

Ginoforlar geotropik yapıda olup yumurtalığın havadan toprak içerisine girmesini sağlar.

Ginoforların uç kısmındaki kallus denilen sert tabaka yardımıyla toprağın durumuna göre 4-8cm derine inebilir.

Toprağın içerisine giren ginoforların uç kısmında 8-10 gün sonra kapsüller oluşmaya başlar.

Toprak seviyesinden 15cm veya daha yukarıda oluşan ginoforlar toprağa giremezler.

Ginoforların toprağa girebilmesi için toprağın önceden kabartılması gerekir.

Açan çiçeklerin %60-75’i ginofor oluşturur.

Çiçeklenme aşağıdan yukarıya ve ortadan yanlara doğru olmaktadır.

MEYVE

Meyvesine kapsül denir.

İlk oluşan kapsüller daha iridir.

Kapsüller olgunlaşmayla açmazlar.

Kapsül boyu 2-4.5 cm, eni 1-1.5 cm arasındadır.

Her kapsül 1-4 bölmeden, her bölmede de 1 tohum oluşur.

Meyve ağırlığının %20’sini kabuk oluşturur.

TOHUM

Tohum rengi beyaz, pembe ve kahverengi olabilir.

Tohumun üzeri tohum zarı ile örtülmüştür.

Tohumun et rengi beyazdır.

Et rengi koyu olanların protein oranı yüksek, açık olanların ise yağı yüksektir.

Tohum şekli silindirik yumurtamsı veya ovaldir. Bin tane ağrılığı 300-700g dır.

Tohumun bileşiminde %55-60 yağ, %25-30 protein, %6-21 karbonhidrat bulunur.