Etiket Arşivleri: asılı damla yöntemi

Yüzey Gerilimi ve Temas Açısı Ölçümü ( Bursa Teknik Üniversitesi )

1. Amaç

Yapılacak olan deneyin temel amacı, farklı sıvıların yüzey gerilimlerinin ve farklı yüzeylerin temas açılarının ölçülmesidir.

Öğrenme çıktıları

a. Yüzey gerilimi ve temas açısı kavramlarını öğrenir.

b. Kohezyon, adhezyon, hidrofilik-hidrofobik kavramlarını öğrenir.

c. Gonyometre kullanımını öğrenir.

2. Genel Bilgiler

Termodinamik açıdan bütün atomlar, atomlardan oluşan kütleler olabildiğince az enerjiye sahip olmak isterler. Bu yüzden yüzey alanını küçültmek isterler. Bunun ardında elektrokimyasal etkileşimler yatmaktadır. Aynı şekilde bir su damlasının şeklinin küre biçiminde olmasının sebebi de yüzey enerjisini ve doğal olarak yüzey alanını
azaltma isteğidir. Bunu sağlayan mekanizmaya yüzey gerilimi adı verilir. Yüzeyi geren enerji de yüzey enerjisidir. Bir maddenin kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetine kohezyon denir. Farklı iki madde arasında var olan ve bu iki maddenin birbirine yapışmasını sağlayan çekim kuvvetine adhezyon denir. Sıvılar için düşünecek olursak, bütün sıvılarda şiddeti sıvının türüne göre değişen moleküller arası çekim kuvvetleri bulunmaktadır. Sıvının iç kısmında moleküller birbirini her yönden çekerler. Yüzeydeki moleküller ise sadece yüzeyin altındaki moleküller tarafından çekildiği için yüzeydeki moleküllerin potansiyel enerjileri yüzeyin altındaki moleküllere göre daha düşüktür. Bu yüzden yüzeydeki moleküller sıvının iç kısmına doğru çekilirken yüzeyde tek moleküllük bir katman halinde sıkışırlar. Sonuç olarak sıvının yüzeyindeki moleküller daha sıkışık ve daha yoğun bir katman oluşturur. Bunu sıvının yüzeyindeki tek moleküllük bir zar olarak düşünebiliriz. Yüzeydeki moleküllerin iç kısma doğru çekilmesi ve yüzeyde daha düzenli bir şekilde dizilmesi sonucunda su damlası serbest haldeyken küre şeklini alır. Yüzeydeki bu gerilmeye yüzey gerilimi denir. Yani sıvı yüzeyindeki birim uzunluğu geren kuvvettir ve birimi dyne/cm dir. Yüzey enerjisi ile yüzey gerilimi aynı şeyin farklı fiziksel nedenlerle açıklanması olayıdır. Sıvılar için yüzey gerilimi ifadesini, katılar için yüzey enerjisi ifadesini kullanmak daha doğrudur. Sonuç olarak bir sıvının yüzey alanını 1 cm2 arttırmak için gerekli olan enerjiye de yüzey enerjisi denir ve birimi erg/ cm2 dir. Yüzey geriliminin grafiksel özetini aşağıda görebilirsiniz:

Yüzey Gerilimi = γ (dyne/cm) , (N/m)

Bazı böceklerin suda yürüyebilmesi, bozuk paranın su üzerinde kalabilmesi, bir cımbızın suya batmadan yüzebilmesi, yağın suya karışmaması, ördeklerin tüylerinin yüzerken ıslanmaması, deterjanın sabunun temizlik etkisi yüzey geriliminin etkisinden dolayıdır.

2.1. Ara Yüzey Gerilimi

Herhangi bir sıvının ya da katının yüzey geriliminden bahsederken aslında bahsettiğimiz şey sıvının-katının hava ile temas ettiği yüzeyin gerilimidir. Yani suyun yüzey geriliminden kastımız su yüzeyi ile hava yüzeyi arasında bulunan sıvı atomların oluşturduğu gerilimdir. Aynı şekilde sıvı katı arasında da sıvı-katı ara yüzey gerilimleri vardır. Örnek olarak bu kapiler etkiyi sağlayan şey bu sıvı-katı ara yüzey gerilimidir. Yüzey gerilimini etkileyen faktörler: sıcaklık, çözünen madde cinsi ve oranı, havanın basıncı

2.2. Temas açısı

Katı yüzey ile temas eden bir sıvı belli miktarda bir açı oluşturur. Bu açı temas edilen katının ne olduğuna, temas eden sıvının ne olduğuna bağlı değişir. Temas açısı ıslanabilirlik derecesini ifade eder. Bu açının büyüklüğü kohezyon ve adezyon kuvvetlerinin büyüklüğüne bağlıdır.

Eğer temas açısı 90 dereceden büyükse – hidrofobik (ıslatmaz)
Eğer temas açısı 90 dereceden düşükse – hidrofilik (ıslatma)
Eğer temas açısı 140 dereceden büyükse – süper hidrofobik
Eğer temas açısı 0 dereceye çok yakınsa – süper hidrofilik

2.3. Temas Açısı ve Yüzey Gerilimi Belirleme Yöntemleri

Yüzey ve yüzeyler arası gerilimin belirlenmesinde birçok yöntem bulunmaktadır. Bunlardan baslıcaları; DuNouy halka metodu, Wilhemny tabaka metodu, kapiler (kılcal) yükselme metodu, maksimum kabarcık metodu, Pendant damla ve Sessile damla yöntemleridir. Tüm sistemler için ideal olan bir yüzey gerilimi belirleme metodu bulunmamaktadır. Uygun yöntemin seçilmesinde numunenin miktarı ve özellikleri, ölçüm sıcaklığı, yüzey geriliminin mi yoksa yüzeyler arası gerilimin mi ölçüleceği gibi, zaman parametresinin çalışma kapsamında olup olmadığı gibi etkenler göz önünde bulundurulmalıdır.

Gonyometre cihazı temel olarak damlanın bırakıldığı hücre, ışık kaynağı, mikro şırınga (mikro pipet), yüksek çözünürlüklü bir kamera ve bir bilgisayardan oluşur. Gonyometrede temas açısının yanı sıra yüzey gerilimleri de pendant (asılı) damla yöntemiyle tespit edilebilmektedir. Pendant damla yönteminin Sessile damla yönteminden farkı yüzey gerilimi tespit edilecek sıvının sabit bir yüzeyde değil mikro şırınganın ucunda asılı durmasıdır.

Gonyometre cihazında durağan (Sessile) ve asılı (pendant) damla, eğimli (tilting) damla, sabit kabarcık, menisküs damla tipleri ile statik temas açıları sıvının ön tarafına ilerleyen “yayılma (advancing) temas açısı” ve sıvının geri tarafına ilerleyen “çekilme (receding) temas açısı” da belirlenebilmektedir.

3. Deney Sistemi

Temas açısı ve yüzey ölçümü deneyleri farklı sıvılar ve yüzeyler için OneAttension Theta Lite gonyometre cihazı kullanılarak yapılacaktır. Gonyometrenin çalışma prensibi giriş bölümünde verilmiştir.

Kaynak: http://depo.btu.edu.tr/dosyalar/kimyamuh/Dosyalar/1-YGTAO.pdf