Etiket Arşivleri: Ambalâj

Sıvı Gıda Ambalaj Mataryellerinde Migrasyon ve Kaynakları

Gıda üreticileri ürüne uygun bir ambalaj seçerken nelere dikkat eder ? •Gıdalar,ambalaj materyallerinden ne yönde etkilenir,olası etkileşimler nelerdir? •Bu etkileşimler sonucu gıdaya hangi maddeler geçer, gıdayı ne yönde etkiler? •Ambalaj materyalinden gıdaya geçen maddelerin ölçümü nasıl yapılır?

Gıda Ambalajından Beklentiler • Gıda ambalajının Ekonomik/Endüstriyel • Düşük maliyet temel görevi: • Etkin depolama • Ulaşılabilirlik,pazarlama Gıdayı korumak, aynı zamanda da Toplumsal • Sağlıklı Ekolojik gıdaya zarar vermemesi • Kullanımı kolay tasarım •Toksik olmayan kimyasallar • Ürün bilgisi •Geri dönüştürülebilir yani bileşimindeki •Düşük emisyonlar moleküllerin gıdaya geçmemesini sağlamak İdeal ambalaj

Gıdaların Bozulma Mekanizması Makroorganizmaların Nem kaybı,doku (böcek vs.) verdiği deformasyonu,kütle zararlar kaybı,buruşma gibi fiziksel değişmeler Mikroorganizmaların neden olduğu Oksidasyon ve hidroliz yoluyla bozulmalar enzimlerin yol açtığı bozulmalar(kararma,acılaşma)

Gıda ambalajının temel amacı • İçine konulan ürünlerin gıda bozulma bozulmaması mekanizmasının çok iyi bilinmesi gereklidir • kalite kayıplarının önlenmesi • dış etkilerden korumak Aksi Halde ürüne göre uygun ambalaj zehirlenme ile kısa veya seçiminde önemlidir. uzun vadede sağlık sorunları yaratacaktır.

Sterilizasyon teknikleri genellikle işlendikten sonra paketlenmiş gıdalara uygulanır Bu nedenle son yıllarda bu uygulamaların • Gıda-ambalaj etkileşimlerine etkileri • Kimyasal migrasyon • Ve güvenlik kaygıları üzerine yoğunlaşılmıştır. KİMYASAL MİGRASYON: ambalaj materyalinden gıda maddesine olan kütle transferidir.

Migrasyonu etkileyen etmenler Gıda ve gıda maddeleri Gıda ile temas eden gıda dışı malzemeler Migrasyon Ambalaj malzemesinin içeriği ve miktarı Gıda Temas ısısı maddelerinin özelliği Temas Temas yüzey alanı süresi

Aynı zamanda gıda ile temas eden malzemelerden kimyasalların migrasyonu: • Gıda Kalitesini ambalajdan gıdaya geçen maddeler gıdaya kötü tat ve koku verir tüketici tercihini azaltır •Gıda Güvenliğini birçok plastik artık monomer ve kanserojen olduğundan süphelenilen başka katkı maddeleri içerir. (acrylonitrile, vinyl chloride, etc.) Etkileyebilir

Migrasyon yapan kimyasallar Gıda ile temas eden malzemelerin bilesimlerinde malzemeye kazandırdığı özelliğe göre: • monomer • baslatıcı maddeler • katalizörler • çözücü ve katkılar (antioksidan, antistatik, plastiklestiriciler, ısı stabilizatörleri, boya ve pigmentler gibi…) olduğu gibi, • bu maddelerin bilinen ve bilinmeyen karısımları • safsızlıklar • reaksiyon ve parçalanma ürünleri de olabilmektedir.

Kimyasalların Gıdalara Geçişi

Migrasyonun büyüklüğü ve hızını etkileyen etmenler • Gıda ile ambalaj materyalinin temas alanı • Temas süresi: Çoğu durumda polimer sistemlerinden gıdaya olan migrasyon; orijinal migrantın %50’den daha fazlası kayboluncaya kadarki zamanın kara kökü ile doğru orantılıdır. • Sıcaklık , migrasyon • Ambalaj materyalindeki migrantın çeşidi (polarite,çözünürlük,konsantrasyon) • Ambalaj materyalinin fiziksel ve kimyasal özellikleri. • Migrasyona hazır maddelerin miktarı. • Gıda maddesinin kıvamı (tane, toz, sıvı, veya hamur). • Gıdanın özelliği (yağlı, sulu, asit). • Ürün öğelerinin migranta olan ilgisi.

Ambalajlama materyalleri genel olarak 4 gruba ayrılır.; • Cam esaslı ambalaj materyalleri, • Kâğıt esaslı ambalaj materyaller, • Metal esaslı ambalaj materyalleri, • Plastik esaslı ambalaj materyalleri,

Ambalajdaki Kimyasalların Gıdalara Hareketi AMBALAJ GIDA Sızdırmaz materyaller •Cam ve seramik •Metaller ve alaşımlar x y z GIDA AMBALAJ Geçirgen materyaller •Plastik •Kauçuk x y z AMBALAJ GIDA Gözenekli materyaller •Kağıt ve mukavva x y z Chemical Migration and Food Contact Materials, ed.by K.A.Barnes, C.R. Sinclair and D.H.Watson

Cam esaslı ambalaj materyallerinde Migrasyon Cam genel olarak inört bir materyal olarak kabul edilmektedir. Ve migrasyon ile ilgili sorunlar cam kaplarda bulunmaz. ancak cam kaplarda migrasyona sebep olan polimerik plastik veya metal kapaklar vardır. örneğin titanyum dioksit (beyazlatıcı) Mevcut gazlı içecek şişe kapaklarının, ambalajlı ürüne terebentin gibi bir koku veren reaksiyonları katalizlediği gösterilmiştir.

Plastiklerin; • İçermiş oldukları düşük molekül ağırlıklı bileşiklerir toksisiteleri • Karsinojik etkileri • Biyolojik aktiviteleri • Depolama süreleri güvenli gıda ambalajı olmalarını etkiler.

Plastik esaslı ambalaj materyallerinde Migrasyon Düşük maliyetli Gıda ambalajı olarak Monomerler ve Hafif ve saydam tercih edilirler Gaz ve nem geçirgenliği düşük düşük molekül ağırlıklı bileşiklerin polimerizasyonu ve kondenzasyonu ile oluşurlar. Çeşitli katalizör ve etilen monomeri katkılar yardımıyla Polietilen(PE) vinil klorür monomeri Polivinil klorür(PVC) Tepkimeye sitiren monomeri Polistiren(PS) girerek propilen monomeri Polipropilen(PP)

Plastikten gıdaya geçmesi muhtemel bileşikler • Monomerler • Oligomerler Tekniğine uygun yöntemlerle • Yumuşatıcılar işlenmediklerinde plastiklerin yapılarında • Antioksidanlar kalan serbest monomerler,üretimi • Yağlayıcılar ve kaydırıcılar kolaylaştırması ve ürüne istenen • Emülgatörler özellikleri kazandırması amacıyla • Degradasyon ürünleri eklenen katkı maddeleri ve bunların • Isı ve ışık stabilizatörleri bozunma ürünleri de bulunabilir.

• Plastikten gıdaya olan migrasyon belirli değerlerin üzerine çıktığında hem insan sağlığı açısından hem de gıdanın duyusal özellikleri açısından olumsuz etkiler görülebilmektedir. Ülkemizde gıda ambalajı olarak yaygın bir şekilde kullanılan PVC nin yapısındaki vinil klorür ün kanserojen olduğu bilinmektedir. polimerizasyonla Vinil klorür monomeri PVC ye dönüşür,serbest vinilklorür miktarı insan sağlığına zarar vermeyecek düzeye inerse PVC güvenli bir gıda ambalajı olur.

PVC • Ambalaj imal eden bazı firmalar işlem sırasında kullandığı stabilizatörlerden bazıları organik kalay ve kurşun bileşikleri içerir. • Yönetmeliklerde PVC hamurlarındaki organik kalay bileşikleri %2 5 ‘ la sınırlandırılmıştır. • Yine üretim sırasında kullanılan kaydırıcı ve yumuşatıcıların koku yapma ve sağlığa zararlı olma olasılığı vardır.

Kâğıt esaslı ambalaj materyallerinde Migrasyon Karton veya karton/plastik laminatlarında ortaya konulmuş çoğu migrasyon olayı • Solventlerden gelen bileşenlerden • Paket üretimi için kullanılan yapıştırıcılar • Baskı için kullanılan mürekkepten kaynaklanır.

Kâğıt esaslı ambalaj materyallerinde Migrasyon kağıt, karton ve mukavva esaslı ambalaj malzemeleri • uygun başka bir materyal ile kapatılmamışlarsa • suya veya yağa karşı dirençlerinin artırmaya yönelik özel karışımlarla empirenye (emdirme) edilmemişlerse; • ıslak veya yağlı gıdalarla özellikle uzun süre temas etmeleri durumunda migrasyon bağlamında çeşitli sorunlara yol açabilirler Kağıtlar gaz geçiren özelliğe sahiptir. Çeşitli maddeleri yüzeylerinde absorbe edebilirler. Bu tür ambalaj materyalleri ayrıca çeşitli dolgu maddeleri de içerirler. Gerek ağartma işlemiyle ilintili olarak gerekse atık kağıtlardan,kaynaklanan organik kirlenmelerden PCB (poliklorlanmış bifenil), PCP (pentaklorfenol), PCDD (poliklorlanmış dibenzo dioksin) ve PCDF (poliklorlanmış dibenzo-furan) üzerinde durulmaktadır.

Metal esaslı ambalajlar ve Migrasyon • Gıda maddelerinin konulduğu paslanmaz çelik dışındaki metal esaslı ambalajlar gıdanın özelliğine göre kalay, krom, kromoksit, alüminyum folyo, lak veya plastik ile kaplanmış olmalıdır. • Metal kutulardaki migrasyon öncelikle kaplamalarda kullanılan solventlerdeki bileşenlerin transferi ile ilşkilidir. Mesitil oksit, kaplamaların yan dikişleri için kullanılan bir solventtir. • Epoksi kaplamalar, kutu birada anormal bir tattan sorumludur TENEKE • Tipik yağlar yağ asitleri ve oksidasyona eğilimli esterleri ve ambalajlanmış gıdaya geçen bazı oksidayon ürünlerini içerir. • Kutu birada (yağlayıcı maddeler) bileşenlerin migrasyonunda karıştırılmış ekşimiş bayat odunsu tada sebep olur. ALÜMİNYUM • Alüminyum hava ile temas edince yüzeyinde ince bir alüminyum oksit filmi oluşur. Bu film alüminyumu atmosferik korozyona karşı korur. Ancak oksijenin az olduğu veya bulunmadığı durumlarda bu koruyucu tabaka kaybolur. Bu yüzden alüminyum kutuların da laklanması gerekir.

Gıda maddeleri ile doğrudan temas edecek kağıt ve kartonların bilesiminde • titandioksit (TiO2) % 3’ü, • kursun 20 mg/kg’ı, • arsenik 2 mg/kg’ı, • klorür %0,2’yi, • poliklorbifenil 2 mg/kg’ı ve • formaldehit miktarı 15 mg/kg’ı geçmemelidir.

Gıda ile temas eden malzemelerin güvenliği • Gıda maddelerine kimyasalların güvenli olmayan miktarlarının migrasyonlarının engellenmesi: 1-Dolaylı gıda katkı maddelerinin bulunduğu ortamda testi 2-Toksikoloji verileri olan maddelerinin kullanımı 29 3-Migrasyon testleri Toplam migrasyon+her bir madde için spesifik migrasyon

TEST : metot ihtiyacı SART: Gıda maddelerinin en kötü sartlarda temas ettiği malzemenin test edilmesi (Sıcaklık, süre, gıda benzeri) En genel olan test kosulu:40 oC 10 gün Ancak, Test kosullarının gerçek kullanıma uygun olması 30 ve benzemesi gerekli 1

Gıda ile temas eden malzeme (EN 11861/15)Toplam migrasyon testleri Üst limit 10 mg/dm2 veya 60 mg/kg temas malzemesi hangi gıdalar için 31 Gercek Ornek Gıda Benzeri Sulu gıda urunleri icin destillenmis su Alkollu gıda urunleri icin 10% (veya daha cok) etanol Asidik gıda urunleri icin 3% Asetik asit Yağlı gıda urunleri icin Zeytinyağı, aycicek yağı vb. yağın yerine geçme testi izooktan, %95’lik etil alkol 2

Toplam migrasyon testleri (su, etil alkol, asetik asit, zeytin yağ, yağın yerine gecme testi) • Kağıt ve Melamin Orneklerinde Formaldehit, Pb ve Cd Analizleri • Seramiklerde Pb ve Cd analizleri • Cesitli polimer iceren ambalaj malzemelerinde ucucu olarak bulunan monomer, katkı ve bulasanların kalitatif tayinleri • Gıda ile temas eden malzemelerde Melamin (2,4,6-Triamino- 1,3,5-triazine) analizleri • Gıda ile temas eden malzemelerde Bisfenol A,Bisfenol F analizi 38 • Gıda ile temas eden malzemelerde BADGE analizleri • Gıda ile temas eden malzemelerde Ftalat analizleri • Gıda ile temas eden madde ve malzemelerde Primer aromatik amin analizleri • Gıda ile temas eden malzemelerde ağır metal analizleri, • Teneke ve konsrve kutularda lak ve kalay miktarı analizleri, • Ambalaj kaynaklı koku tayinleri (HS-GC-MS) • Malzemelerin karakterizasyonu (ATR FT-IR)

Bisfenol A Yüksek Üretim Hacmi kimyasal (yaklaşık #3) • global üretim > 4Mio t (2006) (yaklaşık) • kullanım: – Polikarbonat Plastikler 65-70% • CDler, DVDler; elektronik araçlar, ev gereçleri; biberonlar – Yapay Resinler 25-30% • Kaplamalar, yapıştırıcılar, elektrik lamineleri, metal gıda+içecek ambalajı – Diğer Kullanımlar 5% • Termal Kağıt, PVC+plastik katkılar, diğer kimyasalların öncülleri, dental izolasyon maddeleri

Gıda ile temas eden malzemelerin güvenliği Gıda maddelerine kimyasalların güvenli olmayan miktarlarının migrasyonlarının engellenmesi: 1-Dolaylı gıda katkı maddelerinin bulunduğu ortamda testi 2-Toksikoloji verileri olan maddelerinin kullanımı 29 3-Migrasyon testleri Toplam migrasyon+her bir madde için spesifik migrasyon

KAYNAKLAR Yiğit, V. 1997. Gıda ve ambalaj. Gıda Mühendisliği Dergisi 1(4):16. Doğan, C., 2010. Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler, Migrasyon testleri ile İlgili Yönetmelikler, Gıda Ambalajındaki Etkileşimler Toplantısı, Tübitak Marmara Araştırma Merkezi, Gebze, 3 Mayıs

Süt ve Süt Ürünlerinde Aktif Ambalajlama Uygulamaları ( Okan EŞTÜRK )

Türkiye 10. Gıda Kongresi; 21-23 Mayıs 2008, Erzurum Süt ve Süt Ürünlerinde Aktif Ambalajlama Uygulamaları Okan Eştürk*, Zehra Ayhan Mustafa Kemal Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Antakya, Hatay *oesturk@mku.edu.tr Özet Günümüz tüketicisi kaliteli, ilk günkü tazeliğinde, daha az katkı maddesi içeren ve kullanımı kolay gıda ürünlerini talep etmektedir. Süt ve süt ürünlerinde aktif ambalajlama sistemlerinin kullanımına olan ilgi, değişen tüketici istekleri ve pazar koşulları doğrultusunda son yıllarda diğer gıda ürünlerinde olduğu gibi artış göstermektedir. Geleneksel ambalajlama yöntemlerinde kullanılan ambalaj materyali gıdayı sadece dış etkenlerden belli ölçüde koruyan bir bariyer görevi görmekte iken, aktif ambalajlama sistemine katkı maddelerinin konulması ile ürün kalitesi sağlanmakta, daha uzun süre korunmakta ve raf ömrü uzatılmaktadır. UHT süt, birkaç aylık depolama sonrasında ortaya çıkan ve zamana bağlı olarak artan bayat veya oksitlenmiş tat kusuru nedeniyle birçok tüketici tarafından istenmeyen bir aromaya sahiptir. Lipit oksidasyonu sonucu oluşan aldehitler ve ketonlar bayat tadın oluşumuna katkı yapmaktadır. Ambalajlama sırasında oksijen tutucu film kullanılması, çözünür oksijen ve uçucu bayat tat bileşenleri konsantrasyonunu önemli ölçüde düşürmektedir. Yarı-sert peynirler açıkta veya vakum altında ambalajlanmaktadır. Açıkta satılan peynirler aşırı su kaybına uğramakta ve sert bir yapı kazanmakta, vakum altında ambalajlan peynirde ise istenmeyen renk ve tekstür değişimleri meydana gelmektedir. Antimikrobiyel madde içeren film gıda yüzeyinde mikrobiyel gelişimin engellenmesi ve ürün raf ömrünün uzatılması açısından önem taşımaktadır. Antimikrobiyel film kullanılarak hem peynir yüzeyinde küf üremesi kontrol altına alınabilmekte hem de kontrollü nem kaybı ile istenilen olgunlaşma sağlanabilmektedir. Peynirin çitosan veya benzeri bir yenilebilir film ile kaplanması açıkta satılanlara göre su kaybını ve küf üremesini önemli ölçüde azaltmaktadır. Anahtar kelimeler: Aktif ambalaj, Oksijen tutucu film, Antimikrobiyel film, Yenilebilir film Giriş Son yıllarda tüketicilerin katkı maddelerinin çok az kullanıldığı veya hiç kullanılmadığı, az işlenmiş ve doğal özelliklerinin en az düzeyde zarar gördüğü

Türkiye 10. Gıda Kongresi; 21-23 Mayıs 2008, Erzurum gıdaları tercih etmesi, gıda ambalajlamasında yeni tekniklerin geliştirilmesini ve kullanılmasını zorunlu kılmıştır. Aktif Ambalajlama Aktif ambalajlama, bozulma reaksiyonlarının hızının azaltılması ve gıdanın raf ömrünün uzatılması için ambalaj içindeki ortamın değiştirilmesi veya ürünü dış etkilerden korumada kullanılan ambalaj malzemesine emici-tutucu veya salıcı- yayıcı sistemlerle yeni özelliklerin kazandırılmasıdır. Oksijen Tutucu Filmler Gıda ambalajlarının içinde yüksek düzeyde oksijen bulunması, mikrobiyel gelişmeyi, istenmeyen tat ve koku oluşumlarını, renk değişimlerini ve besin öğesi kayıplarını arttırmakta ve buna bağlı olarak ürün raf ömrünü kısaltmaktadır. Ambalaj içindeki oksijen miktarının kontrolü, bozulma tepkimelerinin kontrol altına alınabilmesi açısından önemlidir (1). Sert ve yarı-sert peynirlerin ambalajlanmasında vakum ambalajlamanın kullanılması ortamdan oksijenin tamamen uzaklaştırılmasını sağlamaz ve ambalaj içinde %0,1-2 oranında oksijen kalır. Bu düzeyde oksijen, istenmeyen kimyasal tepkimelerin gerçekleşmesi ve küf gelişimi için yeterlidir (2). Oksijen tutucu filmler gıda ile temas eden tüm yüzeylerde, ambalajlama sonrası ortamda kalan oksijeni absorbe ederek istenmeyen tat gelişimini ve mikrobiyel üremeyi önemli ölçüde engellemektedir. Çok katlı oksijen tutucu sistemler, dış ortamdan ambalaj içine oksijen geçişini engelleyen bir bariyer tabakası içerdiğinden tek katlı oksijen tutuculara göre daha etkilidir (1). UHT süt genellikle tüketicilerin çoğunun tercih etmediği bir tada sahiptir. Bunun nedeni birkaç aylık depolama sonrasında ortaya çıkan ve depolama süresinin uzamasıyla artan bayat veya oksitlenmiş tat gelişimidir (3). UHT sütte lipit oksidasyonunun önlenmesi, bayat tat gelişmesine neden olan metil keton ve doymuş aldehit oluşumunu sınırlamaktadır. Antimikrobiyel Filmler Bu aktif ambalajlama sisteminde, antimikrobiyel maddeler ambalajın yapısına eklenebilmekte veya ambalaj yüzeyi antimikrobiyel maddelerle kaplanabilmektedir. Ambalaj materyali ve gıda arasındaki pozitif etkileşim, gıda yüzeyinde mikrobiyel gelişmenin engellenmesine bağlı olarak, ürün özelliklerinin daha iyi korunmasını ve daha uzun raf ömrü elde edilmesini sağlar. Gıda ve gıda ürünlerinin mikroorganizmalar tarafından bozulması riskini en aza indirmek için üreticiler gıdaya farklı antimikrobiyel katkı maddeleri katma

Zeytinyağı Ambalajlama ( MEGEP )

  • 1. FİLTRASYON

  • 1.1. Amacı ve önemi

  • 1.2. Filtreler

  • 1.2.1. Görevi

  • 1.2.2. Yapısı

  • 1.2.3. Çeşitleri

  • 1.2.4. Kullanımı

  • 1.2.5. Temizliği ve Bakımı

  • 1.3. Filtrasyonda Dikkat Edilecek Hususlar

  • 2. DOLUM

  • 2.1. Ambalajlamanın Önemi

  • 2.2. Ambalaj Çeşitleri

  • 2.2.1. Teneke Kutular

  • 2.2.2. Cam Şişeler

  • 2.2.3. Pet (Polietilen Tereftalat) Şişeler

  • 2.2.4. PVC Kaplar

  • 2.3. Dolum Makinesi

  • 2.3.1. Görevi

  • 2.3.2. Yapısı

  • 2.3.3. Çeşitleri

  • 2.3.4. Kullanımı

  • 2.3.5. Temizliği ve Bakımı

  • 2.4. Dolum Sırasında Dikkat Edilecek Hususlar

  • 3. ETİKETLEME

  • 3.1. Etiket Bilgileri

  • 3.2. Etiketlemenin Önemi

  • 3.3. Etiket Türleri

  • 3.3.1. Tutkal Sürülerek Yapıştırılan Etiketler

  • 3.3.2. Kendinden Yapışkanlı Etiketler

  • 3.3.3. Zamklı Etiketler

  • 3.3.4. Isıl Uygulamayla Yapıştırılan Etiketler

  • 3.4. Depolama Saklama Koşulları

  • 3.5. Barkod

  • 3.5.1. Barkod Kullanımının Avantajları

  • 3.5.2. EAN 13 Sistemi

  • 3.6. Baskı Makineleri (Yazıcı ya da Kodlama Makinesi)

  • 3.6.1. Görevi

  • 3.6.2. Yapısı

  • 3.6.3. Çeşitleri

  • 3.6.4. Kullanımı

  • 3.6.5. Temizliği ve Bakımı

  • 3.7. Etiketleme Sırasında Dikkat Edilecek Hususlar

Kaynak: http://www.megep.meb.gov.tr/?page=moduller

Çok Katlı Ambalaj Malzemeleri ( Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ )

Çok katlı ambalaj malzemeleri • Genelde ambalajlar, cam, teneke ve ahşap malzemelerin yanı sıra; çeşitli tip, kalınlık ve gramajda kağıt,, karton, aluminyum ve plastiklerden veya bunların birbirleriyle laminasyonu ve plastiklerin koekstrüzyonundan elde edilen esnek folyolardan oluşur. • Bu şekilde, şekillenme, yapışma, baskı tutma, koruma ve bariyer özellikleri geliştirilmektedir. • Kompozit malzemeler ya da çok katlı kombinasyonlar olarak da bilinen bu tür malzemelerdeki kombinasyon sözcüğü; laminasyon, ekstrüzyon, veya kaplamayı ifade etmektedir. Gıda Ambalajlama

• Yalnızca tek bir materyalin kullanımı ile yeterli sonuç alınamayacak durumlarda başvurulan kombinasyon uygulamalarında temel amaç, çeşitli materyallerin üstün özelliklerini bir araya toplamaktır. • Örnek-1: Al-folyo gazlara karşı üstün bir geçirmezlik sağlar. Oksijenden kesin koruma istenen ürünlerin ambalajlarında folyo kullanımı kaçınılmazdır. Ayrıca Al-folyo yağlara karşı da geçirmezlik özelliği gösterir. Ancak folyonun bu özelliklerinden ambalajda tam bir yarar sağlanabilmesi için, ambalajın dış çevre ile ilişkisi tamamen kesilecek şekilde kapatılması gerekir. Gıda Ambalajlama

• Bu da Al-folyonun, iyi ısıl yapışma yapabilen, örneğin düşük yoğunluklu PE film ile bir kombinasyonda kullanılmasıyla mümkün olur. • Örnek-2: ambalajında pişirilen hazır gıdalar için yüksek sıcaklığa dayanıklı PET ilk akla gelen materyallerden biridir. Ancak ambalajın bir poşet şekline dönüştürülüp kapatılabilmesi için, yine iyi ısıl yapışma yapan materyallerin kombinasyonda kullanılmaları gerekir. PA, PP gibi polimerler yüksek sıcaklıklara daynırlar. PA, PP, PS sağlam ve dayanıklıdırlar. PVDC, PP, HDPE, LDPE nin su buharı geçirgenlikleri düşüktür. PVDC, PVOH, ve PA din ise oksijen geçirgenlikleri düşüktür. Gıda Ambalajlama

Isı ile kolay şekillendirilebilme, Dolum ve kapatma makinelerinde kolay kullanım, Isı ile iyi yapışabilme (Hot sealing) Isı gerekmeksizin basınçla kapama (cold sealing) Baskı yapılabilme, Yüksek yüzey parlaklığı ve albeni (metalize fim), Işık geçirmezlik (özellikle Al-folyo) Yağ geçirmezlik, Ürün aromasını koruma, Su buharına karşı geçirmezlik, Ürün aromasını koruma, Gıda Ambalajlama

İnert gaz uygulamaları ile dolum olanağı, Darbelere ve çatlamalara karşı dayanıklılık, Çeşitli sterilizasyon yöntemlerinin uygulanabilirliği, İşlenmiş uzun ömürlü ürünlerin ambalajlanabilmesi, Dondurulmuş gıdaların ambalajlanabilme olanağı, Ters baskı olanağı ile ilişkili olarak, ambalajlama, taşıma ve kullanım sırasında dış etkenlerden, sürtünmeden baskılı yüzeyin etkilenmemesi, q kombinasyonlardan sağlanan en önemli özelliklerdir. Gıda Ambalajlama

Bir kombinasyonu oluştururken  ambalajlanacak ürünün ambalajlanma anındaki nem oranı, kritik nem oranı, Oksijene duyarlılığı gibi özelliklerinin çok iyi bilinmesi gerekir.  ürünün ambalajda kalma süresi (raf ömrü), Depolama koşulları, Ambalajın taşıyacağı ağırlık gibi etmenlerin de göz önünde bulundurulması gerekir.  Kombinasyona girecek materyalin ise, nem, gaz ve ışık geçirgenliği, yağlara karşı dayanıklılığı, migrasyon karakteristikleri, sağlamlık ve baskı özellikleri iyi bilinmelidir. Gıda Ambalajlama

Gofret, hazır çorba, puding gibi gıdaların ambalajlanmasında yaygın olarak kullanılan “Kağıt/PE/Al-folyo/PE” Çok katlı malzeme örneğinde kombinasyonun yazılışı belirli bir kurala bağlı olup, ilk yazılan katman en dıştakidir. Sonra gelen materyaller, ambalajda izledikleri sıraya göre: ürün ile temas eden katman ise en son yazılacak şekilde belirtilirler. Yukarıda verilen örnekte kağıt, sağlamlık, mukavement ve baskı yüzeyi; Al-folyo, nem ve gaz geçirmezlik; aradaki PE katmanı kağıt ve folyo arasında yapıştırıcı; sondaki PE ise ısıl yapışma işlevlerini yerine getirirler. Gıda Ambalajlama

Kaplamalar Bir malzemenin geçirmezlik özelliklerini iyileştirmek için başvurulan en basit yöntem, onun başka bir malzeme ile kaplanmasıdır. Laminasyondan daha ince bir tabaka içeren ve daha ucuza mal olan kaplama; asal bir ambalaj malzemesinin, kaplama tekniklerinden birinin veya bir kaçının uygulanmasıyla, gereken ya da istenen bir başka özelliğe kavuşturulabilmesidir. Böylece, örneğin kağıtlara, su ve yağ geçirmeyen bir özellik kazandırılabilmekte; tenekeler korozyona karşı korunabilmekte; ve yapışmayan özellikte kızartma tavası ve benzer mutfak araç-gereçleri üretilebilmektedir. Gıda Ambalajlama

aks Kaplamalar Çoğunlukla kağıt bazlı ambalaj malzemelerinin kaplanmasında, empirenye edilmesinde ve laminasyonunda kullanılan bu tür maddeler: sert parafinler, mikrokristalin vakslar ve bunların reçinelerle ve plastiklerle karışımları olarak dört grupta toplanabilir. Halen yaygın olarak kullanılmaktadırlar. Normal vaks kaplamalar, kırılganlığa ve kötü ısıl yapışma niteliğine rağmen, çok ekonomik olup, mükemmel nem geçirmezliği sağlarlar. vKoku ve yağ geçirmezlikleri zayıftır. Ancak, mikrokristalin mumlar, poliizobütilen, doğal ve yapay reçineler, kauçuk, PE vb. eklenerek geçirmezlik özellikleri iyileştirilebilir. Gıda Ambalajlama

Vaks Kaplamalar Daha fazla esneklik ve daha iyi bir ısıl yapışma arzu edilen durumlarda, aks PE ile değişik oranlarda karıştırılarak kullanılır. Adhezyon, mukavemet, parlaklık, yağa dayanıklılık, su buharı ve aroma geçirmezlik özelliklerini en üst düzeylere ulaştırabilmek için “etilen vinil asetat” ve “etilen akrilat” gibi maddeler kullanılmaktadır.bu tür kullanımda son derece rafine aks kullanımı gerekmektedir. Kağıt, karton, oluklu mukavva ve plastik esaslı aks kaplamalar, ekmek, kek, cornflakes, tereyağı, peynir, derin dondurulmuş gıdalar, şekerli ürünler, dondurma, patates cipsi, fıstık vb. ürünler ile sıcak- soğuk içecek bardakları için kullanılmaktadır. Gıda Ambalajlama

aks Kaplamalar Patates cipsi ve fıstık gibi ürünler, parşomen kağıdının mumla kaplanmasıyla su buharı ve aroma geçirgenliği azaltılmış, ısıl yapışıp kaynaklanabilen torbalara konulabilmektedir. Derin dondurulmuş gıdalar için ise, modifiye edilmiş parafin karışımlarıyla kaplanmış kartonlardan yararlanılarak, ayrı iç ya da dış sarıcıya gerek kalmaksızın kartona ambalajlama mümkün olmaktadır. Bu tür ambalajlarda tutkal veya ek sıcak yapıştırıcılar olmaksızın, kaplamanın ısıl kaynaklanabilme özelliğinden yararlanılarak kapatma gerçekleştirilmektedir. vVaks kullanılarak lamine edilen Al-folyo ve parşomen kağıdı esaslı sargılık ambalajlar, tereyağı ve margarinler için son derece uygundurlar. Bu tür laminasyonlar hem koruyuculuk hem de ambalajlama makinelerinde kolay işlenebilirlik bakımından tercih edilmektedirler. Gıda Ambalajlama

Lak Kaplamalar  kaplama amacı ambalaj mazlemelerini çeşitli dış etkilerden korumak ve/veya dekarasyonudur. Dispersiyon şeklinde yüzeye uygulanırlar ve kuruduktan sonra ince bir film halinde yüzeye yapışırlar. Uçucu ve uçucu olmayan kimyasal bileşiklerden yararlanılabilir. Polimerik film oluşturucuları seyreltmek amacıyla kullanılan çözücüler uçucu gruba girerler. Film oluşturucular ve bu bağlamda yararlanılan katkı maddeleri ise, uçucu olmayan bileşenler grubunu oluştururlar. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar v bir maddenin diğer bir madde içinde çok küçük tanecikler halinde dağıldığı iki veya daha fazla fazlı madde sistemleri dispersiyon olarak tanımlanır. Sıvı/Sıvı dispersiyonlar emülsiyon; sıvı/katı dispersiyonlar süspansiyon şeklinde adlandırılmaktadır. Emülsiyon, birbiri içinde çözünmeyen ya da az çözünen iki sıvıdan birinin öteki içinde küçük damlacıklı dağılmasıdır. Süspansiyon ise bir sıvıda Brown hareketinin etkisiyle sürekli hareket edip dibe çökmeyen, çok küçük katı taneciklerini içeren iki evreli sistem anlaşılmaktadır. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar  Brown (Brownian) molekül hareketi (motion), irilikleri çoğunlukla 1-100 mikrometre, en çok 500 mikrometre olan tanecikler ve bunların içinde bulundukları çok türel ortam olarak bilinen kolloitteki çok küçük katı taneciklerin hızlı, titreşimli, gelişigüzel hareketidir. Bu hareket çözücü madde moleküllerinin kolloit parçacıklara çarpmasıyla gerçekleşir. Selofan, kağıt ve diğer plastiklerin PVDC esaslı reçinelerle kaplanmaları yaygın bir uygulamadır. PVDC, su buharı, gazlar, özellikle oksijen, yağ ve koku geçirgenlikleri son derece düşük olan bir plastiktir. vAynı zamanda yabancı tat ve koku da içermezler. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar v ancak, ısıl yapışma özellikleri pek iyi değildir. vBu tip kaplamalar, kahve, kurutulmuş çorbalar, baharatlar, tereyağı, margarin gibi yağlı ve uçucu aromalı gıdaların ambalajlanmasında, vaks veya PE kaplamalara tercih edilmektedir. PVDC birim fiyatı yüksek olan bir malzemedir. Ancak kaplama kalınlığına bağlı olarak, toplam maliyet içindeki payı daha düşük olabilir. vPahalı olmasına rağmen PVDC malzemenin üstün koruma özellikleri tercih edilmesine neden olmaktadır. PVDC kaplama mazlemesi, sulu çözelti halinde PVDC polimerleri içeren bir emülsiyondur. Uygulamada saf halde kullanılmaz. Gıda Ambalajlama

Plastik dispersiyonlar ve PVDC kaplamalar v özelliklerini geliştirmek için bir veya birkaç komonomer eklenir. Böylece molekül zincirindeki simetriklik bozularak amorf hale getirilir. Kristallenme hızı azaltılır. PVDC karışımları film yüzeyine genellikle pek kolay yapışmazlar. Kaplamayı gerçekleştirmek için bir primer tabakası PVDC kaplanacak yüzeye tatbik edilir. vPlastik filmlerin yüzeylerine adhezyon özelliği kazandırılması için, yardımcı malzemenin yüzey geriliminin, plastik filmlerin yüzey geriliminden düşük olması gerekmektedir. Gıda Ambalajlama

Ekstrüzyon kaplamalar  kağıt, karton, Al, ve çeşitli plastik filmlerin PE veya PP gibi bir termoplastik mazlemeyle kaplanması yöntemlerinden biridir. Bu tür kaplamalar büyük üretim miktarının söz konusu olduğu durumlarda son derece ekonomiktir. Erimiş plastiği basınç altında ince bir dudaktan aşağıya doğru film halinde akıtarak altından geçmekte olan kağıt veya başka esnek bir materyal üzerine sıvama ve anında soğutarak katılaştırma esasına dayanır. Kaplama ile materyal arasında iyi bir yapışma sağlamak amacıyla yüksek sıcaklıklarda çalışmak gerekmektedir. Bu durumda meydana gelen koku sorunu bu tür kaplamaların gıda ambalajı olarak kullanımını sınırlamaktadır. Gıda Ambalajlama

Metalizasyon  Aluminyum benzeri bir malzemenin vakum hücresinde buharlaştırılarak, metal buharının soğuk film üzerine kaplanması şeklinde gerçekleştirilir. Bu amaç için en uygun plastik PET dir. vUygulama ile materyalin ışık, oksijen ve su buharı geçirgenlik değerleri azaltılabilmekte ve parlaklık bağlamında görsel etkinliği arttırabilmektedir. Oluşturulan metalize katmanın nem etkisiyle bariyer özelliklerini yitirmesi söz konusu olduğundan en az iki folyo arasında bulunması gerekmektedir. Bu tür uygulamalarda, malzemenin mekanik duyarlılığını azaltmak için, özellikle asitli ürünlerin ambalajlanmasında kullanılacak lanlarda, PVDC kaplamalardan koruyucu olarak yararlanılır. Gıda Ambalajlama

Metalizasyon  çeşitli şekerlemeler, cipsler ve diğer snack gıdalarda sargılık ve torba ambalajı olarak yaygın kullanım alanı bulurlar. Metalize işlemler kağıt yüzeyine de uygulanabilmektedir ve bu malzemeler şekerleme ve ciklet sektöründe, çeşitli içki ve içecek şişelerinin etiketlerinde kullanılmaktadır. Etiket uygulaması için desenli metalizasyon adı altında farklı bir işlem gerekmektedir. Gıda Ambalajlama

Silikon kaplamalar v “seramik kaplama” olarak da tanımlanan silikon (SiOx=organopolisiloksan) kaplamalar, oksijen ve diğer gazlara karşı iyi bir bariyer sağlayan bir uygulamadır. vIsıl işlemlerle veya elektro ışın yardımıyla uygulanmaktadır. vTicari kullanımı halen pek olmamasına rağmen, iyi bir oksijen bariyeri sağlaması, şeffaflığının üstünlüğü ve EVOH a kıyasla neme pek duyarlı olmaması nedeniyle cazip bulunmaktadır. Gıda Ambalajlama

Cold Seal Kaplamalar v çikolata, dondurma gibi gıdaların ambalajlanmasında, yapıştırma çenelerindeki ısının ürüne zarar verebileceği uygulamalar için geliştirilmiştir. Isıtmaya gerek kalmadan yapışma ve kapatmayı olanaklı kılan bir işlemdir. Basınç uygulaması vardır. Isıl yapıştırmaya kıyasla daha ekonomiktir. Basıncın tüm yapıştırma alanına eşit dağılımı çok önemlidir. Gıda Ambalajlama

Laminasyon işlemleri  iki veya daha fazla malzemenin, bir yapıştırıcı yardımıyla ve ısı ve basınç uygulanarak yeni bir malzeme haline getirilmesi işlemine denir. En az sayıda katman ve bu katmanların en az kalınlıkta tutulmasına özen gösterilir. Eğer uygulamada belirli bir kalınlık aranması durumunda ise, gereken kalınlık olabildiğince ucuz bir malzeme ile sağlanır. Genel bir kural olarak, en koruyuculu katman, ambalajlanan ürüne en yakın bulunur. Laminasyon uygulamaları genel olarak 5 grup altında toplanabilir. Gıda Ambalajlama

Laminasyon işlemleri 1. Kuru Laminasyon 2. Yaş Laminasyon 3. Ekstruzyon Laminasyon 4. Koekstruzyon Laminasyonu 5. Vaks Laminasyonudur Gıda Ambalajlama

Emici olmayan polimerik film yüzeylerde yapışma Çok katlı malzeme elde etmek için ön koşullardan biri yeterli yapışma sağlanmasıdır. v Yapışma sağlayacak maddeler, fiziksel ve kimyasal kuruma sonrası yüzeyde kalıcı film oluşturan bileşiklerdir.  Katılarda yapışma olaylarında yüzey enerjileri önemli olup, temas halinde iki katı yüzeyinin birbirine ilgisi bu enerjilerle açıklanabilir. v Özellikle poliolefin filmleri, apolar özellikleri nedeniyle mürekkep solventleri ile ıslanmazlar ve baskıyı kabul etmezler. v Yüzey enerjilerini arttırmaya yönelik işlemler uygulanmalıdır. Gıda Ambalajlama

Emici olmayan polimerik film yüzeylerde yapışma  Günümüzde en yaygın kullanılan yöntem, korona boşalım (corona discharge) tekniğidir.  Korona işlemi bir plazma tekniğidir.  Plazma maddenin dördüncü hali olarak tanımlanır.  Plazmanın yüzey modifikasyonunda etkinliğini uygulanan güç ve süre parametreleri belirler. Yüzeyler ince bir polimerik film oluşumu sağlanır. (plazma polimerizasyonu) v Plazma ortamında yüksek enerjili türler bulunması yüzeyden kopmalara ve aşınmalara da neden olabilir (plazma etching). Gıda Ambalajlama

Ambalaj ve Ambalajlama Makinaları

Ambalaj ve Ambalajlama Makinaları
Gıda endüstrisinde kullanılan her türlü ambalaj, ambalajlanan gıdaların raf ömrü bitimine kadar ürünlerin sağlıklı bir şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlayan bir araç olarak kabul edilmektedir.
Gıda ambalaj malzemelerinden beklenen özellikler
İçine konulan gıdayı dış etkenlere karşı koruyabilmeli
Üretimi ve temini kolay olmalı
Kolayca şekil verilebilmeli
Ağırlığı az olmalı
Gıda ile uyuşmalı,
Gıdaya toksik nitelik kazandırmamalı
Estetik açıdan tüketici beğenisini kazandırmalı
Gıda ambalaj malzemelerinden beklenen özellikler
Fonksiyonel şekil ve ölçüde olmalı
Kolay açılır ve kapanır olmalı
Kolay yok edilebilirlik yada gerektiğinde tekrar kullanılabilirlik özelliği göstermeli
Depolanması kolay ve optimum yer kaplayacak şekilde olmalı
Yasalara uygun ve etiket bilgilerinin üzerine rahatça aktarılabileceği niteliklerde olmalıdır.
GIDA AMBALAJINDAN BEKLENEN ÖZELLİKLER
Geçirgenlik
Geçirgenlik, ambalaj malzemesinden beklenen amaca göre farklılıklar gösterir.
Malzeme, mikro ve makro organizmaların ambalaj içine girmesini ve bunların gıdaya zarar vermesini önlemelidir.
Bunun yanında nem, yağ, gaz ve kokuyu geçirmemelidir.
Gıdadaki vitamin kayıplarını engellemek için kısa dalga boyundaki ışığı geçirmeyecek şekilde renklendirilmiş olmalıdır.
Işığa karşı duyarlı gıda ambalajları aracılığıyla ışıktan korunmalıdır.
Dayanıklılık
Mekanik hasarlar gıdaların taşınması sırasında oluşmaktadır.
Bu nedenle ambalaj malzemesi gerektiğinde sert, koruyucu özellikte olmalıdır.
Ambalajların sınıflandırılması
1) Sert ambalajlar
Cam ambalaj : Yıkama, doldurma kapama, kasa boşaltma, kasa yıkama ve kasalama makineleri
Metal ambalaj: Kutu imalat, doldurma-kapama ve etiketleme makineleri
2) Esnek ambalajlar
Plastik ambalaj : Şekilleme, doldurma-kapama makineleri
Metal folyo ambalaj : Doldurma-kapama makineleri
Kağıt ve karton ambalaj : Doldurma-kapam makineleri
3) Çok katlı ambalajlar : Şekilleme, doldurma-kapama makineleri
Sert ambalaj
Gıdaların cam ve metal malzemelerden yapılmış kaplara konulması sert ambalaj olarak tanımlanabilir.
Cam ambalaj
Cam, kum, soda, kireç ve diğer endüstriyel katkı maddeleri karışımının 1500 C’ye kadar ısıtılarak eritilmesiyle elde edilir.
Erimiş cama üfleme (şişirme), çekme, presleme ve dökme gibi yöntemlerle şekil verilir. am ambalajlar
Cam kaplar ağızlarına göre dar boğazlı ve geniş boğazlı olarak adlandırılırlar.
Geniş ağızlı cam kaplar genellikle bebek mamaları, süt tozu, meyve ve sebze konserveleri, bal tereyağı, hazır kahve ve krema, reçel, jöle, mayonez ve turşu konserveleri ambalajında kullanılır.
Dar ağızlı cam kaplar ise genellikle süt, ketçap, meyve suları, salata sosları, yağlar, su, sirke, alkollü ve alkolsüz içkiler ile sade ve gazlı içeceklerin ambalajında kullanılır.
Gıda ambalajı olarak camın tercih edilme sebepleri
Cam inert bir madde olduğundan gıdalarla tepkimeye girmez ve korozyona uğramaz. Bu nedenle gıdaların tat ve kokusunda değişim olmaz.
Cam, geçirgen ve gözenekli değildir. Su buharı ve gazları geçirmediğinden ürünün nem miktarında değişim olmaz.
Kokusuz ve temizdir.
Şeffaftır, görünüm kolaylığı sağlar.
Dayanıklıdır.
Cam kapakları kolay açılıp kapanabilir.
Gıda ambalajı olarak camın tercih edilme sebepleri
Çeşitli biçim, büyüklük ve renkte yapılabilir.
Makinelerde yüksek dolum kapasitesine erişilebilir.
Vakum dolum ve kapama yöntemi uygulanabilir.
Gıdaların raf ömrü uzun olmaktadır.
Boşaltıldıktan sonra tekrar kullanılabilir.
Cam ambalaj kullanımının olumsuz yönleri
Cam ambalaj içini gösterdiğinden üreticinin kaba koyacağı hammaddeyi çok dikkatle seçmesi, iyi bir sınıflama yapması ve dolumunda özenli çalışılması gerekir.
Cam ambalaj, metal kutulara kıyasla daha kırılabilir olduklarından bu özellik kullanımlarını kısıtlamaktadır.
Cam ambalaj taşıma ve depolamada çok yer kaplayacağından maliyetleri artırmaktadır.
Metal ambalaj
Teneke kutu olarak bilinir.
Bira ve diğer gazlı içeceklerin ambalajında alüminyum malzemeler yapılmış ve hermetik olarak kapatılmış kutuların kullanımı yaygınlaşmıştır.
Kalaylı teneke
Konserve üretiminde sıklıkla kullanılmaktadır.
Kalaylı teneke 0.1-0.3 mm kalınlıkta çelik saçların kalayla kaplanmasıyla elde edilir.
Çelik saç gözenekli olduğundan kalayın aşınması ile gıda ile çeliğin teması artar.
Teneke üretiminde kullanılan çelik tipinin gıdanın korozif etkisine göre seçilmesi gerekir .
Çelik tipleri 4 çeşittir
Kalaylı teneke
Çelik sacın kalayla kaplanma nedeni, korozyona dayanıklı olmasını sağlamaktadır.
Ancak kalayın kendisi de korozyona dayanıklı değildir.
Teneke ne kadar fazla miktarda kaplanmış ise konserve kutusu yapımına o kadar uygun kabul edilir.
Konservecilikte içine konulacak gıda maddelerinin korozif özelliğine göre kalayla kaplanmış teneke seçmek zorunludur.
Laklama
Teneke kutulardaki korozyonu en aza indirmek için, kalay kaplama tabakası, “lak” ile ifade edilen organik veya sentetik kaplama maddeleri ile kaplanır.
Lak tabakası kutu yüzeyindeki metalleri korozyonundan korumakla birlikte gıdaya metal iyonlarının geçmesine de engel olmaktadır.
Laklar
Lak gıdaya sağlık yönünden zararlı bir nitelik kazandırmamalı,
gıdanın koku ve rengini değiştirmemeli
sıcaklığa dayanıklı olmalıdır
Esnek olmalıdır
Laklar
Sıcaklık karşısında davranışları yönünden laklar termoplastik ve termosetting olarak ikiye ayrılır.
Oleoresin lakları (doğal reçine ve çabuk kuruyan yağlardan oluşur) ile bazı sentetik laklar termoplastik laklardır ve sıcaklığın etkisiyle yumuşarlar. Termosetting laklar, ısıl işlem sırasında sertleşirler.
Laklar
Lakların içine bazı pigmentler ilave edilerek çeşitli nitelikler kazandırılabilir.
Örneğin oleoresin laklara çinkooksit ilavesiyle kükürde dayanıklı lak elde edilir.
Kalaylı tenekelerin sadece kutu iç yüzeyleri değil dış yüzeyleri de laklanır.
Bunda amaç, dış yüzeyi korozyondan korumak ve dekorasyondur. Dış laklamada ısıya karşı dayanıklı laklar kullanılır.
Alüminyum kutu
Yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kalaylı tenekelere kıyasla daha pahalı olup, hafif ve yumuşaktır, kolay şekil verilir.
Kalaylı teneke sertliğinin istenildiği yerlerde alüminyum alaşımları kullanılır.
Alüminyum kutular iç basınca dayanıklı olduklarından gazlı içecekler endüstrilerinde tercih edilirler.
Kapak ve kapak tipleri
Cam kapların kapatılmasında ticari olarak kabul edilmiş yüzlerce ağız şekli ve bunların kapatılması için çeşitli biçimlerde metal, plastik, kauçuk, metal folyodan yapılmış çeşitli kapatma malzemeleri kullanılmaktadır.
Vida dişli kapak
Kalaylı teneke, plastik ya da alüminyumdan yapılır.
Kapağın içine plastik film, lak ya da mumla kaplanmış karton bir conta konulur.
Vakum ya da sıcak dolumlarda plastik conta tercih edilir.
Hazır kahve ve süt tozu gibi yüksek higroskopik gıdalar konulacaksa, kavanoz ağzına dolumdan sonra sürülen yapıştırıcı kesin sızdırmazlık sağlar.
Cam kavanozlarda, kabın ağzına yapıştırılan mumlu kağıt, metal kutularda kenetle birlikte kapatılan alüminyum levha kutunun ilk kez açılmasına kadar muhafazasında çok iyi sonuç vermektedir.
Bilezikli kapak
Alkollü içeceklerde yaygın olan bu kapak, vida dişli kapağın bir varyasyonudur.
Kapağın açılmış olduğu şişe boğazında kalan çember şeklindeki kuşaktan anlaşılır (Şekil 6.5.)
Tırnaklı kapak
Özellikle kavanozlarda ve Bira şişelerinde kullanılmaktadır
Kavanoz boğazında diş yoktur. 2,3,4 yada 6 adet cam çene yapılmıştır.
Kapak el ayası ile kuvvetlice bastırılıp saat yönünün aksine çevrildiğinde açılabilir ve aynı şekilde ters yönde ve sızdırmaz bir şekilde kapatılabilir (Şekil 6.6.).
Folyo kapak
Folyo kapak genellikle günlük tüketilen pastörize süt şişelerinin kapatılmasında kullanılmaktadır.
Yuvarlak kesilmiş düz alüminyum folyo makinede şişe ağzına üstten kapatılır.
Taç kapak
Gazlı içeceklerin ambalajında kullanılan taç kapak kesin sızdırmazlık sağlayan ve iç basınca dayanıklı bir kapaktır.
Metalden yapılmış ve laklanmış olan kapağın içinde, gıda ile temas eden yüzeyde laklı kağıt, plastik ve alüminyum folyo kaplanmış mantar conta bulunur.
Mantar-tel kombinasyonlu kapak
Şampanya gibi içeceklerde gazın yapıda korunması ve ürüne özgü özelliklerin standardize edilmesi için mantar tel kombinasyonlu kapaklar kullanılır.
Esnek ambalajlar
Esnek ambalaj, gıda ambalajlanması için gerekli teknolojik ve hijyenik özelliklere sahip olması yanında hafif, ucuz ve görünüm geçirgenliği gibi özellikleri ile şekerli ürünler, taze işlenmiş ya da dondurulmuş et ürünleri, peynir, dehidre ürünler, taze, dondurulmuş ve kurutulmuş meyve ve sebzelerin ambalajında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Esnek ambalaj malzemelerinin özellikleri
Rutubet ve sıcaklık değişimlerine karşı boyutlarını değiştirmezler.
Sıcaklık uygulamasına uygundurlar.
Sızdırmaz şekilde kapatılabilirler.
Yağlara karşı dayanıklıdırlar.
Islak ve kuru koşullara uygundurlar.
Maliyetleri düşüktür.
Yırtılmaya, darbeye karşı dayanıklıdırlar.
Tat ve koku bulaşması söz konusu değildir.
Parlak görünümlüdür.
Baskı yapılmasına uygundurlar.
Esnek ambalajlar
Tek katlı plastikler
Çok katlı ambalaj malzemeleri
Tek katlı ambalaj malzemeleri
En çok kullanılan malzeme plastiktir. En bilinen ve yaygın kullanılanları aşağıda verilmiştir.
Çok katlı ambalaj malzemeleri
Gofret, hazır çorba, pudding gibi gıdaların ambalajlanmasında yaygın olarak kullanılan Kağıt/Polietilen/Al-folyo/Polietilen’den oluşan çok katlı malzemeleri örnek olarak verilebilir.
Çok katlı ambalajlar çeşitli kombinasyonlarda hazırlanabilir.
Ambalajda kullanılan alüminyum folyo ışık geçişine engel olmakta, yağ geçirmezlik özelliğine sahip olmakta, ürün aromasını korumakta, inert gaz ile dolum imkanı sağlamakta ve çeşitli sterilizasyon yöntemlerine uygun olmakta ve işlenmiş uzun ömürlü ürünlerin ambalajında kullanılabilmektedir.
Laminantlar
İki veya daha fazla sayıdaki malzemenin, bir yapıştırıcı yardımıyla, ısıl işlem ve basınç uygulanarak yeni bir malzeme haline getirilmesine laminasyon ve bu şekilde elde edilen ambalaj malzemelerine laminant adı verilir.
Metal folyolar
Alüminyum folyo olarak bilinirler.
Genellikle şekerli gıdalar, tuzsuz etler, tereyağı ve margarine uygun olan ve korozyona neden olmayan malzemedir.
Kağıt ve kartonlar
Kağıt ve karton, odun pulpu, kullanılmış kağıt ve katkı maddeleri karışımından yapılır.
Kraft kağıdı nem çekici özellikte olup, et, kanatlı ve balık ürünlerinin ambalajında kullanılır.
Çok katmanlı kraft kağıdı ise hububat, tuz, un, süt tozu gibi gıdaların ambalajına uygundur.
Etiketleme
Gıda ambalajında etiket, ürünün tanıtılması, tanımlanması, markası ve üreticisinin belirlenmesi, kullanma ya da hazırlanma bilgileri ve gıda ile ilgili yasa ve tüzüklerin belirlediği miktar, bileşim, fiyat, üretim ve son kullanma tarihleri gibi bilgilerin yazılması yönünden büyük önem taşır.
Yıkama, doldurma ve kapama makineleri
Gıdaların ambalajında kullanılacak olan kaplar taşınma ve depolama sırasında tozlanır ve mikrobiyolojik yönden de kirlenmiş olabilir.
Bu nedenle ambalaj malzemeleri temizlenmek üzere yıkama hattına verilir.
Yıkama hattından sonra dolum-kapama makinelerine gelen ambalajlar işçilerce çıplak gözle veya duyarlı elektronik gözle kontrol edilir. Uygun olmayanlar hattan uzaklaştırılır.
Süzme ağırlık, net ağırlık, doldurma oranı
Konserve kabı içeriğinin bir elek üzerine süzülmesinden sonra kalan kısmın ağırlığı süzme ağırlığıdır.
Konserve gıdalarda süzme ağırlığının belirtilmesi önemlidir.
Net ağırlık, kaptaki katı ve dolgu sıvısı ağırlıkları toplamıdır.
Doldurma oranı bir kabın hacminin yüzde kaçının doldurulduğunu gösterir. Konservelerde bu oran %90 dan az olamaz.
Yıkama, doldurma ve kapama makineleri
Dolum gıdanın miktarı veya hacminin duyarlı olarak ayarlanabildiği tam otomatik doldurma-kapama makineleri ile yapılmaktadır.
Konserve gıdaların kutulara doldurulmasında dolgu sıvısı dış yüzeyi ile kapak arasında tepe boşluğu denilen bir boşluk bırakılmalıdır.
Tepe boşluğu, ısıl işlem sırasında kap içindekilerin genleşmesini dengelemekte, kabın şişmesini, deformasyonunu ve kapak sızıntısını engellemektedir
Hava çıkarma
Konserve gıdalarda içerde kalan havanın çıkarılması önemlidir. Böylece gıdada oksijenle hızlanan korozyon ve gıdada oluşabilecek istenmeyen değişimler önlenmiş olacaktır.
Hava çıkarma işlemi;
1) Sıcak dolumla,
2) Termik yöntemle,
3) Mekanik yöntemle
4) Buhar enjeksion ile yapılır.
Sıcak dolum
Hava çıkarmada en etkili yoldur.
pH’sı 4.5’in altında olan olan gıdalarda sıcak dolum yapıldığında doldurma veya kapamadan sonra hava çıkarmaya gerek kalmaz.
Salça üretiminde sıcak dolum işlemi uygulanır. Dolum sıcaklığı 80-90 C dolayındadır.
Termik yöntem
Dolumu yapılmış ve henüz kapatılmamış kaplar, içerisine buhar verilen sıcak su banyosu içinde ilerlerken ısınır ve kutu içindeki gaz uzaklaşır.
Egzost işleminden hemen sonra kutular hermetik olarak kapatılmalıdır.
Tepe boşluğuna yerleşen buhar soğutma sırasında yoğuşarak istenen vakum sağlanır.
Mekanik yöntem
Kavanoz ve kutular 550-560 mm Hg vakum altındaki kamaralara alınır.
Kaplardaki gazlar uzaklaştırılarak kapakları kapatılır.
Buhar enjeksiyonu: Dolum sonrası tepe boşluğuna yüksek sıcaklıkta buhar verilir ve kapak hemen kapatılır
Aseptik ambalajlama
Gıdaların bozulma nedenlerinin başında mikrobiyel bozulma gelir.
Aseptik ambalajlama, ürünün bakteri ve bakteri sporları, mayalar, küfler ve bunların sporları ile vejetatif hücreleri ile bazı enzimlerinin yok edilerek ambalajlanması demektir.
Bu amaçla ürünlere ısıl işlem uygulanır. Bu ısıl işlem pastörizasyon veya sterilizasyon işlemidir.
Bozulmalara neden olan mikroorganizmalar yok edilirken gıdanın yapısında ve besin değerinde en az kayba neden olan koşulların sağlanmış olması esastır.
Termoform Aseptik Ambalajlama Sistemi
Plastik poşet aseptik dolum sistemi
Hazır ya da yarı hazır dehidre çorbalar, süt tozu, krem şanti ambalajında kullanılan bu sistemlerde vinil grubu yumuşak plastik filmler işlenir.
Rulodan çıkan plastik önce hidrojen peroksit ile sterilize edilir ve steril sıcak hava ile kurutulur.
Filmin iki kenarı uzunluğuna üstüste getirilerek dikey iniş sırasında endüksiyon ısıtmalı olarak bir boru biçiminde kapatılır.
Plastik poşet aseptik dolum sistemi
Steril dolum yapıldıktan sonra yatay indüksiyon ısıtma ile kapatılan torbalar kesilerek iletim bandına verilir.
Pure-pak Aseptik dolum sistemi
Tetra pak aseptik dolum sistemi
Genellikle UHT tekniği ile işlenmiş ürünlerin aseptik ambalajlanmasında kullanılmaktadır.
Tetra-pak aseptik dolum sisteminde ambalaj malzemesi olarak kraft kağıdı-plastik karışımı olan katmanlı malzeme kullanılır.
Rulo halinde işletmeye gelen ambalaj materyali öncelikle hidrojen peroksit banyosundan geçirilerek sterilize edilir.
Tetra pak aseptik dolum sistemi
Düz levha halinde makinede aşağıya doğru inerken sarıldığı parçaya uyarak bir boru şeklini alır.
Birbiri üzerine bindirilen iki kenar endüksiyon ısıtma yöntemi ile yapıştırılarak kapatılır.
Bu arada bulaşmayı önlemek için ısıtıcıdan dışarıya doğru sıcak steril hava üflenir, boru şeklini alan karton içeriden ısıtılır.
Bu esnada tüm bakteriler ölmüş ve hidrojen peroksit tamamen buharlaşmıştır.
Hidrojen peroksitin tamamının yok edilememesi halinde üründe renk bozukluğu, örneğin sütte pembeleşme görülebilir.
Tetra pak aseptik dolum sistemi
Steril hale getirilen ve bir boru şeklini almış olan karton kutuya steril ürün dolumu yapılır.
Ayarlanmış miktarda dolum yapıldıktan sonra paket dolum seviyesi üzerinden endüksiyon ısıtma yöntemi ile yapıştırılır. Daha sonra kutular kesilerek birbirinden ayrılır (Şekil 6.31., sy 448).
Gıdaların kontrolü ve modifiye atmosferde depolama
Kontrollü ve modifiye atmosfer, gıdanın depolama, taşıma ve ambalajlanması sırasında etkileşimde bulunduğu havanın uzaklaştırılması, karbondioksit, azot ve etilen gibi gazların ise ortama verilmesi ile yapılan işlemdir.
Kontrollü atmosferde depolama
Kontrollü atmosferde depolama uygulanmasında, ortamdaki oksijen oranı azaltılıp, CO2 oranı yükseltilerek solunum yavaşlatılmakta ve ortam koşulları sürekli kontrol edilerek atmosfer kompozisyonu sabit tutulmaktadır.
Modifiye atmosferde ambalajlama
Modifiye atmosferde ambalajlama yönteminde ise, belirli gaz geçirgenlik özelliklerine sahip bir ambalaj içinde istenen atmosfer koşulları sağlanmaktadır.
Et ve mamüllerinin, peynir, meyve ve sebzelerin ambalajlanmasında başarı ile uygulanmaktadır.
Ambalajlamada çizgi (bar) kod sistemi
Çizgi kod, bir birim malın hangi ülke ve işletmede üretildiğini ya da ambalajlandığını, malın cinsini ve özelliklerini tanımlamak amacıyla, önceden belirlenmiş kurallara uygun, çeşitli kalınlıklarda birbirlerine paralel dikey çizgiler ve bu çizgiler arasında çeşitli genişliklerde boşluklardan oluşan bir işaretleme sistemidir.
Diğer bir ifade ile ambalaj üzerine özel aygıtlarla basılan çizgi kod, optik okuyuculu kalem yardımıyla okunabilen bir şifredir.
Ürün kod sistemleri
Dünyada EAN (European Article number) ve UPC (Uniform product code) olmak üzere iki kod sistemi kullanılmaktadır.
Ülkemizde EAN sistemi uygulanmaktadır.
EAN-13 ile ifade edilen kod sisteminde 13 haneli bir çizgi kod sistemi bulunmaktadır.
İlk 3 hanesi ülke kodunu gösterir. Ülkemizin kodu 869’dur.
Sonra gelen 4 hane firma, bunu izleyen 5 hane ise ürün kodunu oluşturur.
Ürün kodu
Ürün kodu, üretici ve ya satıcı kuruluş tarafından ürünü tanıtmak amacıyla verilen numarayı gösterir.
Sistemde yer alan 13. ve tek haneli sayı ise kontrol basamağıdır.
EAN-8 çizgi kod sisteminde ise,ürün kodu 4 ve kontrol sayısı 1 hanelidir. Burada işletme kodu yoktur (Şekil 6.34., sy 453).
Gelecek derste,
Sistem temizliği ve otomasyon anlatılacaktır.

Muzda Ambalajlama ve Sarartma

Muzda Ambalajlama ve Sarartma Olgunlaştırma Hasat edilen muz koyu yeşil renkli kabuğa sahiptir. Olgunlaştırma bu rengin açılması, meyvenin öz kısmının yumuşaması ve donuk beyaz renk almasıyla başlar. Kabuk rengi önce açık yeşil, yeşilimsi, sarı ve en son parlak sarı renge döner. Bu son devrede meyve ucu ve sapı henüz yeşildir. Kabuk doygun sarı olunca meyve yeme olgunluğuna gelmiş olur. Daha ileri devrede meyve eti sulanır ve generatif değişimler başlar. Çeşitli mantar enfeksiyonları, kabuk kararmaları görülür. Sonunda meyve tüm olarak yenemeyecek hale gelir. Olgunlaştırma sırasında klorofil bozulur, renk sararır, meyve eti yumuşar. Nişasta şekere dönüşür. Bu dönüşüm 3-7 gün arasında değişir. Olgunlaşma sırasında 1. aşama yeşil dönemdir. 2. aşama açık yeşil dönem (nişasta şekere dönüşmeye başlar), 3. aşama yarı yeşil dönem (taşımaya uygun), 4. aşama ¾ ‘ü sarı dönem (3-5 oC saklama ortamında saklanabilir), 5. aşama sarı ama uçları yeşil dönem (manava gönderme zamanı), 6. aşama tam sarı dönem (müşteriye sunma için en uygun renk), 7. aşama kahverengi noktalı sarı renk, en fazla tat olan dönem 7. dönemdir. Bir Muz İşleme Tesisi Genel olarak uygun hasat zamanında kesilen muzlar, 18-24 oC sıcaklıkta bir veya iki hafta içinde kendiliğinden olgunlaşırlar. Bunun altındaki sıcaklıklarda olgunlaşma yavaşlar ve hatta uygun depo o sıcaklığı 13 C ‘ye düşünce pratik olarak tamamen durur. Daha yukarıdaki sıcaklıklarda ise olgunlaşma metabolizması bozulduğu için olgunlaşmada anormallikler başlar. Bu nedenle tropik şartlarda (24-32 oC) olgunlaşan muzlar, yeşil kalır veya çekici bir renk kazanamazlar. Hatta olgunlaşma durur (boiling). Ağaç üzerinde bırakılan meyvelerde olgunlaşma süresi 40-50 gün kadar uzayabilir. Çünkü ağaç üzerinde kalan meyve ana bitkiden gelen olgunluğu frenleyici veya etilene duyarlılığı geriletici etkiler altında kalır. Bu nedenle ağaç üzerinde kalan meyve için gerekli olgunluğu başlatıcı endogen etilen dozu, hasat edilen meyve için gerekli dozdan daha yüksektir. Hasat edilen meyvede bu sınır doza daha erken eriştiğinden, olgunlaşması da erken başlar, olgunluğu erken tamamlanır. Aynı şekilde hasat zamanında fizyolojik gelişmesi ileri meyveler de, gelişmesi geri meyvelerden daha erken olgunlaşır. Bu nedenle tam gelişkin devrelerde hasat edilen muzlar, daha önceki devrelerde hasat edilen muzlara göre daha erken olgunlaşır. Belirli bir hasat olgunluğuna erişmeden hasat edilen muzlar ise dıştan bir etilen uygulaması yapılmaksızın kendiliğinden olgunlaşamazlar. Meyveler ne kadar erken hasat edilirse, olgunluktaki meyve kalitesi de o kadar düşük olur. Özellikle tatlanma geri kalır ve uçucu madde salgılanması azalır. Meyvelerin hasattan sonra yeşil kabuklu olarak kalabildikleri sürenin uzunluğu ve kısalığı, meyvenin hasat sırasındaki fizyolojik gelişme durumu veya olgunluk derecesi ile ilişkilidir. Çiçeklenmeden sonraki 90. günde hasat edilen meyvenin (Gross Michel tropik şartlarda) hasattan sonra yeşil kalma süresi 17 gün iken, çiçeklenmeden 120 gün sonra hasat edilen meyvenin olgunlaşma süresi 9 gündür. Bu değerler Cavendish çeşidi için sırasıyla 21 ve 14 gündür. Meyvenin çiçekten sonraki gün sayısı olarak bildirilen hasat zamanı ile, hasattan sonraki yeşil kalma süresi 90-120 günler arasında linear ilişkilidir. Çizelge 37. Sarartma İçin Gerekli Sıcaklık ve Zaman Aralıkları G Ü N L E R Sarartma 1 2 3 4 5 6 7 8 9 o o o o o o o o o Periyodu C C C C C C C C C 4 gün 20 20 19 19 5 gün 19 19 19 19 13 6 gün 18 18 18 18 15 13 7 gün 18 18 17 17 15 14 13 8 gün 17 17 15 15 15 15 14 13 10 gün 14 14 14 14 14 14 14 14 13 o Sararan muzun sarartıldığı durumda korunabilmesi için gereken sıcaklık 13-15 C dir. Bu derecede dahi muz o şeklini 2-4 günden fazla koruyamaz. Sararma sırasında ve öncesinde yüksek sıcaklıkta kalmış muzlar için pişmiş deyimi kullanılır. Pişmiş muzların veya aşırı sıcaklıkta sarartılan muzların meyve eti yumuşak, kabukları ise çok nazik olur. Bu nedenle taraklardan parmaklar kolaylıkla kırılır. Üstelik yeşil rengin sarıya dönüşü gecikir. yukarıdaki tabloya göre sarartılan muzlar çok beğenilir. Sarartma odalarında oransal nem olabildiğince yüksek tutulmalıdır. Önerilen oransal nem % 85- 90 dır. Bunu sağlamak için suyu atomize şekilde veren santifruj nemlendirme cihazları kullanılabilir. Muzlar özel odalarda sararmaya bırakıldığında, çıkarttıkları gazların sararmaları için faydalı olması nedeniyle, bu odaların hiç hava kaçırmaz şekilde yapılması gereklidir. Aynı nedenle muz halen yeşil iken kapıların açılıp kapanması da istenmez. Ancak sararmalarına yakın hafif derecede havalandırma faydalıdır. Geç sararma karakteri gösteren muzlar için etilen gazı kullanmak sararmayı hızlandırır. Bu gazın kullanımı ile lezzette hiç bir değişiklik olmamaktadır. Hasat zamanında muz meyvesi 0,2 ppm etilen taşır. Olgunluğun başlamasından önce bu 0,5 ppm’e yükselir. Ancak meyvenin olgunlaştırılması için çok düşük dozda etilenin uygulanması yeterlidir. Çizelge 38 sürekli olarak verilen değişik etilen dozu ile meyve renginin post-klimakteriel devrenin ikinci gününde aldığı tipik sarı renge ulaşması için gerekli süreler gösterilmiştir.

Çizelge 38. Etilen Uygulanan Meyvelerin Hasat Zamanı Çiçeklenmeden sonra Etilen Dozu (ppm) 80.gün 111. gün 0 18 gün 16 gün 0,1 15 gün 10 gün 0,3 7 gün 4 gün 0,5 6 gün 3,5 gün 1,0 5 gün 3 gün 5,0 3 gün 2 gün Çizelge 38. de de görüldüğü hasat zamanı geciktirildikçe meyvelerin olgunlaşma süresi kısalmaktadır. Artan etilen dozları da süreyi kısaltmışlardır. Muz endüstrisinde meyvelerin olgunlaştırılması, gerekli koşulları sağlanmış özel odalarda yapılır. o o Bunun için 20-21 C sıcaklıktaki odada meyve eti sıcaklığı 19 C ye yükselmiş meyvelere, 12 saat aralıklarla 1000 ppm etilen verilir. Etilen miktarının hesaplanmasında meyvelerle dolu odanın serbest kalan hacmi esas alınır. Bu süre sırasında, depo havasının tümünü saatte 50 defa yer değiştirebilecek kapasitedeki bir vantilasyon sürekli çalıştırılır. Bu 12 saatlik sürenin sonuna doğru ve yeni etilen verilmeden önce, depo tüm olarak taze hava ile havalandırılmalıdır. Olgunlaştırma odasının oransal nemi iyi bir aroma oluşumunun sağlanması için % 93-95 olmalı ve kabuk sararması başladığında kabuk çatlamasının önlenmesi için nem % 85’e düşürülmelidir. Olgunlaştırma sırasında bağıl nemin % 85’in altına düşmesi özellikle Cavendish muzlarında olgunlaşmada anormallik yapar ve su kaybını artırır. Bu muzlar aynen üşüme zararlarında olduğu gibi klimakterium göstermezler. Etilen uygulamasının sayısı, meyvenin hasat olumu ve pazara verilme zamanına göre azaltılır veya artırılır. Ancak sıcaklık düşürülmesi renk açılması başlayınca başlatılır. Olgunlaştırma işlemi sürekli etilen verilerek de uygulanır. Bu durumda 10-15 ppm etilen nemlendirilmiş ve 19-20 oC’de ısıtılmış hava ile karışık olarak odaya verilir ve iyi bir dolaşım yaptıktan sonra diğer taraftan atılır. Olgunlaştırma işlemleri genellikle Cavendish gibi zor olgunlaşan çeşitlerde uygulanmaktadır. Ülkemizde muzlar için modern olgunlaştırma uygulamaları yeni yeni başlamaktadır. Olgunlaştırmada turunçgil meyvelerinin sarartılmasında kullanılan odalar rahatlıkla kullanılabilir. Olgunlaştırmada, etilen yerine ilkel olarak asetilen veya karpitten elde edilen asetilen kullanılması çeşitli bozulmalara yol açmaktadır. Olgunlaşma iyi olmamaktadır. Olgunlaştırılan muz meyveleri tüketiciye yeşil renk tam kaybolmamış ve uç ile sap kısmı henüz yeşil durumda iken verilirler. Tropik bölge muzları hasattan sonraki 1-4 hafta içinde Avrupalı tüketiciye ulaşmış olmaktadır. Muzlar özel odalarda kendi kendine sararmaya bırakıldıklarında çıkardıkları gazların sararmalarına faydalı olmaları nedeniyle bu odaların hava kaçırmaz şekilde sağlam yapılması gerekir. Sararmalarına yaklaşırken hafif derecede havalandırma isterler. Geç sararma özelliği gösteren muzlar için karpit, etilen, ethrel kullanılarak sarartılır. Sarartma odalarında bağıl nem yüksek tutulmalıdır. Önceleri %93-95 olup kabukta sararma başladığında %85’e o düşürülmelidir. Çok hızlı sarartma isteniyorsa 24 saat 20-21 C’de 1000 ppm lik Etilen uygulamasıyla başarı sağlanabilir. Muzların depolanmasında 13.5 oC’de ve 10 ppm. Etilen gazı uygulanmasında en iyi sarartma yapılmaktadır.[8]

Depolama ve Taşıma Depolama Muzların hasat sonrası yaşam sürelerinin uzun olmasını sağlamak için kısa sürede uygun depolama koşullarına getirilmesi gerekir. Bu şartlar genellikle çeşitli nakliye araçları ve soğuk hava depolarında sağlanır. Klimakteriyel bir meyve olan muzların solunum hızı bir çok meyve türlerine göre çok yüksektir. Depolama sıcaklığı da yüksek olduğundan bu solunum hızını azaltma olanağı da sınırlıdır. Bu nedenle depolamada soğutma kapasitesi hesabında bu durumlar göz önüne alınmalıdır. Muz o meyvesi genel olarak 13 C de 1-2 hafta süreyle depolanabilir. Bitki olarak soğuğa daha dayanıklı o olduğu halde, meyvesi soğuğa daha duyarlı olan Cavendish çeşidi 14 C de depolanmaktadır. Ancak Dwarf Cavendish için bu sıcaklık daha düşüktür. Daha düşük sıcaklıkta çeşide ve kalma süresine bağlı olarak üşüme olur. Depoda bağıl nem % 90-95 olmalıdır. Kontrollü atmosferli depolama olanakları o 2 varsa muzlar % 4-5 C oksijen ve %5 CO ortamında 3-4 hafta dayanabilirler. Ancak bu meyveler olgunlaştırmadan sonra iyi renklendikleri halde, aroma durumları geriler. Bu sınırlar aşılınca da meyvede çeşitli koyu gri lekeler oluşur. İnce polietilen torbalarda dayanıklılığı 4-10 gün artar. Bu nedenle uzun süreli taşımalarda az delikli, kısa süreli taşımalarda ise fazla delikli polietilen torbalar kullanılır. Bunların kalınlığı 0,038 mm olmalıdır. Ülkemizde muzların depolanması üzerinde yapılmış çalışmalar yoktur. Bununla beraber muz yetiştirme bölgelerinin kuzeyinde kalan ülkemiz için uygun depolama sıcaklığı daha düşük olabilir. Ancak ülkemizde yetiştirilen muzların Cavendish grubundan oldukları da unutulmamalıdır.[9] Muzlar depo şartlarında da önemli miktarda Etilen salgılarlar. Bu gaz depo içinde kalarak olgunluğu hızlandırır. Çünkü düşük sıcaklıklarda önemli etkisi olmayan etilen, muzun depolandığı sıcaklık şartlarında etkili olur. Bu gazın depodan alınması, depo süresini önemli ölçüde arttırır. Bu amaçla vermikülite emdirilmiş potasyum permanganat blokları depo içine konur. Muz ambalajları içine konan tarakların hastalanmaması, zarar görmemesi için difenilli kağıtlara sarılabilir veya Muz taraklarını polietilen örtülerle sarılıp içine etilen ve CO2 yi absorbe edici özel maddelerin konulması da başarılı olmaktadır. Muz depolarında etilene karşı etkili yollardan biride dış hava ile havalandırmaktır. Depo günde bir defa havalandırılacak şekilde sürekli veya birden havalandırılır. Depo içi hareketi de başlangıçta hızlı (saatte depo hacminin 50 katı), soğutma tamamlandığında yavaş olarak ayarlanmalıdır. Taşıma Meyve naklinde gemiler ve kara taşıt araçları kullanılır. Taşınma esnasında meyvelerin depolama şartlarına uygun şartlarda kalmaları gerekir. Isı izolasyonu olmayan araçlar yüksek yerlerden, soğuk bölgelerden geçerken, meyveler için kritik depo sıcaklığı altına düşen sıcaklıklardan zararlanır. Uzun mesafeler için ve sıcak aylardaki veya bölgelerdeki taşıma için soğutmalı araçlar kullanılmalıdır. Kısa mesafeler için iyi bir havalandırma yeterli olabilir. Bu havalandırma en uygun hava sıcaklığında yapılmalıdır. Soğuk bölgelerdeki taşımalarda ısıtma bile gerekli olabilir. (Ek Resim 38. Muzların Toplu Taşınması) Taşıma araçlarına yüklenecek muzlar iyice gözden geçirilir ve özellikle ileri gelişme devresinde bulunan meyveler ayrılmalıdır. Çünkü bu meyveler, uygun depo şartlarında olsa bile tüm partinin olgunluğunu hızlandırırlar. Meyveler taşıma sırasında olgun olarak çıkarlar ve tüketiciye hemen verilse bile, ancak aşırı olgun veya düşük kaliteli olarak ulaşırlar. Hele taşıma şartları biraz kötü ise tüm parti bozulur, zarar büyük boyutlara ulaşır. Bu nedenle yükleme kısa sürede bitirilmeli ve ambalajlama çeşitli sarsıntılardan zarar görmeyecek şekilde sıkıca yapılmalı ve depolanmalıdır. Ancak depolama iyi bir hava hareketine olanak verecek şekilde olmalıdır. Araçta veya depoda soğutma kısa sürede tamamlanmalıdır. Hasat yapılırken ve meyveleri sarartma deposuna yerleştirirken salkımların yara- bere almamalarına dikkat edilmelidir. Yaralanan ve berelenen meyvelerin kalitesi bozulur.

Gıda Ambalajının Türleri

Ambalaj üretiminde kullanılacak malzeme; ürünü üretildiği noktadan, satışa sunulacağı noktaya kadar olabilecek taşıma risklerinden ve hasardan koruyan, sunum noktasında ise; ürünün taşıyıcı ambalajdan çıkartıldıktan sonra ya da doğrudan raflara konabilmesini sağlayacak türden olmak zorundadır. Ambalaj in tarihçesine baktığımızda, kullanılan malzemelerin bazılarının günümüzde de hala kullanılmakta olduklarını, bazı yeni malzeme ve ambalajlama yöntemlerinin ise; günün gereksinmeleri doğrultusunda kullanıma girdiklerini gözleriz.

Seramik


Seramik kap üstüne üreticisinin adı basılmaya başlandıktan sonra ambalaj malzemesi olarak kabul edildi. Seramik ambalaj in üretim süreci uzun ve pahalıdır.

Ahşap


Fiziksel özellikleri nedeniyle, en uzun süredir kullanılmakta olan ambalaj malzemelerinden biridir. Genelde ağır yada büyük malların ambalajlanmasında kullanılır. Hava geçirme özelliği, taze meyve ve sebzelerin korunması ve nakliyesinde güvenilir bir ambalaj malzemesi olmasını sağlar.


Ambalaj malzemelerinin en eskisi olan tahta hala önemini korumaktadır. Tahtadan kafesli veya düz sandıklar kontraplak kutular, hafif, ufak kutular ve diğer ambalaj malzemeleri ile birlikte değişik biçimde kutular yapılabilmektedir. Özellikle yaş meyve ve sebze sahasında tahta sandıklar geniş oranda kullanılmaktadır.


Gelişmekte olan ülkelerde olan ülkelerde çok sık kullanılan bir yerli ham maddedir. Gelecekte de kullanılacaktır. Bu tip ambalaj gelişmiş olan ülkelerde yok etme ve çevresel açıdan problemlere neden olmaktadır. Tekrar kullanma imkanı yok gibidir, bunları yok etmede kullanılacak iş gücü pahalıdır. Bazı ülkeler, örneğin Avustralya tahta ambalajda ancak, tahtanın orman hastalıkları ve çeşitli böcekler taşımadığına dair bir sertifika olduğu zaman ithal etmektedir.


Ancak dayanıklılığı ve ekonomik olma durumu en iyi şekilde düzenlemek gerekmektedir. Bunu da yapabilmek için tahtanın yapısını ve bunu kullanma işlemlerini iyi bilmek gereklidir.


Oysa birçok gelişmekte olan ülkede bu işlemler en az kalifiye olmuş işçiler tarafından yapılmakta, tahtanın nem muhtevası bilinmemekte, ikinci kalite tahta kullanılmakta ve kullanılan çiviler uygun boyutlarda olmamaktadır.


Bit durumda ise tahta ambalajların taşınması çok zor olmaktadır. Üzerinde kıymıklar bulunan bir ambalajın işçiler tarafından taşınması kolay olmamakta ve birçok ülke bu şekilde bir ambalajı kabul etmemektedir. Tahta kutularda dikkat edilecek diğer bir husus da mukavva kutuda olduğu gibi kutu boyutlarıdır.

Türleri:

  • Çivili Sandık-Lata Sandık

  • Tel Dikişli Sandık

  • Katlanabilir Sandık

  • Paletler: Nakliyeden doğan hasarlara karşı koruyan bir elemanlardır 


Stoklanma,yüklenme ve taşınmada ekonomi, güven ve kolaylık sağlarlar.

Cam


Tekrar tekrar kullanılabilir, dayanıklı, kimyasal maddelere karşı dirençli ve sağlıklıdır. Bu nedenle, katı ve sıvı yiyeceklerin, ilaçların ve kozmetiklerin ambalajlanması, depolanması için çok uygundur.


Taşıyacağı her tür ağırlığa dayanıklıdır. Cam, bütün dünyada gıda malzemeleriyle doğrudan temasına izin verilen birkaç malzemeden biridir. Tümüyle dönüşümlü bir malzemedir.


Günümüzde ise klasik kullanımın yanı sıra, cam teknolojisinin ilerlemesiyle çeşitli özellikler kazandırılmış cam ürünler inşaat, nakliye, paketleme, aydınlatma, optik elektronik ve telekomünikasyon gibi bir çok sanayi dalına girmiştir.

  • Cam Şişeler: Meşrubatlar, alkollü içecekler v. s.

  • Cam Kozmetik Ambalajları: Parfüm şişesi, kozmetik kavanozlar. Pahalı ürünlerde camın yerini başka hiç bir malzeme alamamaktadır.


Cam çeşitli kimyasal maddelerin (silisyum dioksit, sodyum karbonat, potasyum hidroksit ve kireç) karışımından, yüksek sıcaklık altında (ortalama 1300°c) meydana gelen, dış etkenlere dayanıklı, ışık geçirici özelliğe sahip bir maddedir.

Camın belirgin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

  • İnert bir maddedir, içine konulan ürünle reaksiyona girmez. 

  • Renkli olduğunda (yeşil veya bal rengi) ürünü ışık etkisinden korur.

  • Gaz. su buharı, koku, aroma ve sıvı geçirgenliği yoktur, dışarıdan bulaşma olmaz ve ürün özellikleri kaybolmaz.

  • Şeffaf olması avantajdır, içindeki ürün görülebilir.

  • Üretimden hemen sora sterilize edilebilir.

  • İç basınç ve düzey yüklere dayanıklıdır.

  • Biçim değiştirmez.

  • Ağırdır; (bu özelliği dezavantajdır).

  • Kırılgandır; (bu özelliği dezavantajdır);


Üretimi 4000 yıl öncelere dayanan camın ilk kullanımı, diğer malzemelerde olduğu gibi (demir ve bronz) süs eşyası olarak başlamış, daha sonraları şekillendirme olanaklarının artması ile ev eşyası, şişe pencere camı, gözlük camı olarak gelişimini sürdürmüştür.


Günümüzde ise klasik kullanımının yanı sıra, cam teknolojisinin ilerlemesiyle çeşitli özellikler kazandırılmış cam ürünler inşaat, nakliye, paketleme, aydınlatma optik elektronik ve telekomünikasyon gibi bir çok sanayi dalma girmiştir.

Cam üretim yöntemi üç çeşittir:

  • Elle 

  • Yarı otomatik 

  • Tam otomatik


Cam Ambalaj Tasarımında Dikkat Edilecek Hususlar:


Camın taşıyabileceği ağırlık, şişe ya da kavanozun iç hacmiyle bağımlıdır.
Ürünün ambalajlanacağı sürede sıcak ya da soğuk olması, camın genleşme özelliği nedeniyle ciddi bir önem taşır. Bu nedenle cam ambalajı tasarlayan tasarımcı, sözü edilen bu detaya önem vermelidir.

Kağıt


Sahip olduğu nitelikler nedeniyle varlığını, önemini her zaman koruyan kağıt,
çevreyi az kirleten dönüşümlü bir malzemedir. Üretim sürecinde kağıt hamuruna farklı maddeler eklenerek değişik nitelikte kağıtlar ve eklenen boya ile renkli kağıtlar elde edilebilir.

  • “Kraft” kağıdı

  • Kağıt Zarf ve Torbalar: Gıda malzemeleri, hediyelik eşya, tekstil ürünleri,
    ayakkabı ve benzen ürünler için kullanıldıkları gibi, endüstriyel ürünlerin
    paketlenmesinde de kullanılırlar. Bir markanın ticari amblemini taşıyan bir
    alış veriş torbası aynı zamanda üretici ya da satıcı firmanın reklam aracı
    halindedir.

  • Kağıt Poşetler: Fazla yük alabilen ve geleneksel sebze, meyve ambalajlarıdır.

  • Kağıt Çuvallar: Ağır ürünlerin ambalajlamasında kullanılmaktadır. .

  • Kağıt, mukavva ve kartonların ambalajlama alanındaki önem gün geçtikçe
    art¬maktadır. Teknolojik gelişmeler doğrultusunda, ürünü dış etkilerden
    özellikle ısı ve ışıktan koruyan değişik kağıt türleri bulunmuştur.


Sargılık kağıtların başlıca çeşitleri krepon kağıtları, neme dayanıklı kağıtlar, sültit kağıtlar, selofan, yağ geçirmez, transparan, parşömen, nebati parşömen ipek kağıtları ile kraft ve kraft taklidi kağıtlardır. Bu kağıtlar perakende satış yerlerinden tam otomatik ambalaj makinelerine kadar çok çeşitli yerlerde sargılık veya zarf. torba, kese kağıdı, poşet vb. biçiminde kullanılırlar. Sargılık kağıtlarla ambalajlamada malı bir arada tutma, dış etkenlerden koruma, bilgi verme ve kullanım kolaylığı işlevleri yerine getirebilmektedir. Sargılık kağıtların fiziksel özellikleri, metrekare ağırlığı ve kağıdın direncini belirleyen gerilme gücü, kopmadaki gerilim, yırtılma, delinme ve kırılma dirençleri en fazla kullanılan kriterlerdir.


Sargılık kağıtlara polietilen, lük ve paratin kaplanarak çeşitli özellikler kazandırılabilir. Karton ve mukavva ambalajlar ise hemen hemen her sanayii ürünün ambalajlamasında kullanılmaktadır. Kartonlar, ambalajlamada kutu haline getirilmekte ve kutular ambalaj sanayiinde üzerlerine gerekli baskılar yaptıkları, istenilen şekilde kesildikten sonra içleri doldurulmakta ve ambalaj makineleri ile gerekli yerlerden kıvrılarak yapıştırılmaktadır. Oluklu mukavvalar ise, birçok ürünün dış ambalajında yer alması nedeni ile ambalaj sanayiinde en fazla kullanılan malzemelerdir. Oluklu mukavvalar genellikle dış ambalajlamada kullanılmakta beraber, doğrudan doğruya da kullanılmaktadır. Özellikle son yıllarda sebze ve meyvelerin ambalajlamasında tahta sandıklar yerine oluklu mukavvadan imal edilmiş kutular kullanılmaya başlanmıştır.


Karton ve mukavva ambalajlar, küçük ünitelerin bir araya getirilerek, büyük
paketler halinde satın merkezlerine gönderilmesinde, taşınmasında büyük oranda kullanılmaktadır. Karton ve mukavvaların kullanım alanlarına örnek olarak şunları verebiliriz:

  • Konserve kutularının, makarna paketlerinin, çikolata paketlerinin, deterjan, kutularının, bisküvi paketlerinin ve. ihracat için bira, şarap ve şampanya ile diğer içki şişelerinin bir araya getirildiği mukavva kutular olarak kullanımı; (Son yıllarda özellikle içeceklerin ambalajlamasında plastik kasalar ve vakumlu plastik torbalarla tamamlanan mukavva altlıklar kullanılmaktadır.)

  • Çeşitli margarin, peynir, tereyağı paketlerinin bir araya getirilerek toptancı
    ve perakendeci mağazalara naklinde kullanılan kutular olarak kullanımı;

  • Tekstil mamullerinin perakende satışlarında kullanılan ve elde taşımayı
    kolaylaştıran karton çantalar olarak kullanımı; (özellikle palto ve takım
    elbise perakende satışlarında kullanılan ve sağlam kulpu sayesinde taşımada kolaylık sağlayan bu ambalaj şekli yaygın olarak kullanılmaktadır.)

  • Ayakkabı sanayiinde ünite ve gönderme kutuları olarak kullanımı;

  • Kimya sanayiinde boyalar, laklar ve plastik sanayinin kullandığı ürünlerin
    taşınmasında kullanılan kutular olarak kullanımı;

  • Metalden yapılan çeşitli küçük ürünler, örneğin, radyo, televizyon, çamaşır
    makinesi vb. gibi ürünlerde ikinci ambalaj olarak kullanımı.”


Kağıt karton ve mukavva ambalajlar, pratikte hemen hemen en çok ilgi gören
ambalaj malzemesidir. Gerek ürünü koruma özelliği gerekse maliyetin düşük.
Olması bu ilgiyi teşvik etmektedir. Ayrıca kağıt ambalajların en büyük avantajı bir defa kullanılıp atılabilmesidir. Günümüzün en sorunlarından birisi olan çevre kirliliği ve çöplerin imhası konusunu kağıt ambalajlar büyük ölçüde halletmişlerdin Gerek artıkların az yer tutulması gerekse bunların yakılarak yok edilebilmesi bu tür ambalaj kullanım alanlarım genişletmiştir. Ayrıca. kağıt ambalajların bir avantajı da üzerlerine baskı işlemleri için kolay bir şekilde yapılabilmesidir. Böylece, reklam yapma olanağı da büyük ölçüde artmaktadır. Kağıt, etiket olarak da diğer ambalaj malzemelerinde rahatlıkla kullanılabilmektedir. Etiket özellikle cam, teneke ve plastik ambalajların vazgeçilmez bir parçasıdır.

Karton Ambalajlar


Hafif, ucuz, kolay üretilebilir, üzerine yazı basılabilir ve depolanabilir olması nedeniyle tüketim mallarının ambalajlanmasında, bilinen en eski ambalaj türlerindendir. Kuru gıdadan pasta ve dondurmaya, toz deterjandan oyuncak ve tekstile kadar bir çok ürünün ambalajı olarak kullanılır. Ürün ne olursa olsun; geleneksel karton ambalajların tasarlanma yöntemleri aynıdır.

  • Katlanan Karton Kutular

  • Çok Katlı Kartonlar

  • Karton Tepsiler: Dondurulmuş gıdalarda, hazır gıdalar, çeşitli tıbbi ve sanayi ürünlerin ambalajlarıdır.

  • Viol Tepsiler: Yumurta, taze meyve, sebze ve etlerin ambalajında kullanılır.

  • Kompozit Kutular: Gövdeleri ve kapaklan farklı malzemeden yapılan bu ambalajlar kahve, kakao, süt tozu, toz deterjan, ilaç ve benzeri malzemelerin ambalajlanmasında kullanılır.

  • Doldurulup, Yapıştırılan Ambalajlar: Tümüyle otomatik ambalajlama ürünleridir. Derin dondurulmuş gıdalar, hazır çorbalar, kahve, soslar, ayakkabı cilası ve bazı ilaç ambalajlarında kullanılır.

  • Kutu İçinde Kutu / Kutu içinde Poşet Ambalajlama: Süpermarket

  • raflarında bisküvi, kurabiye, çay vb. ürünlerin ambalajlanmasında
    kullanılırlar. Dıştaki ambalaj değişik tür kağıtlar ve lamine malzemelerden
    içindeki plastik film, alüminyum yada lamine edilmiş özel kağıt torba dan
    oluşur.

  • Meşrubat ve Diğer İçeceklerin Konduğu Mukavva Ambalajlar: Mumlu mukavva kutulardır. Süt, meşrubat, yoğurt, bebek mamaları, pudingler gibi gıda dolum sürecinde pastörizasyona olanak verirler.

  • Gıda Ambalajında Kullanılan Kağıtlar

  • Steril Ambalaj: Malzemeleri lamine edilmiş, polyester, polipropilen folyo
    olup; maliyetleri düşüktür. Sterilizasyon gerektiren tüm ürünlerin ambalajında kullanılır.

Tıbbi Ambalajlar: 

Glasin adı verilen saydam parşömen, ameliyat pansumanı ambalajıdır.

Günümüzde Kartonun Kullanımı: 

Polietilen, polipropilen film kaplı ya da lamine edilmiş kartonlar sağladıkları olanaklar sonucunda tasarımcıların tercih eniği ambalajlardır.


Ambalajın dış yüzü, satışa sunulduğu çevrede, ürünün reklamını yapabilecek tek unsurdur. Potansiyel alıcıya ürünün ne olduğu ve ne kadar olduğu hakkında bilgi verebilmelidir.


Tasarımın bütün yüzeyleri birbirleriyle iletişim içinde olmalı ve tüketicinin
satın alması için bir neden oluşturabilmelidir. “Metallerden yapılan çeşitli küçük ürünler, örneğin; radyo, televizyon, Çamaşır makinesi vb. gibi ürünlerde ikinci ambalaj olarak kullanılır.”


Karton ambalajın bu tanıtıcı ve satıcı özelliği, yalnızca satışa sunulduğu
noktada kalmaz. Kullanıldığı evde, bahçede, iş yerinde güçlü bir görsel
hatırlatıcı olarak işlevine devam eder. Ürünün kullanılmaya ve tekrar satın
alınmaya değer olduğunu hatırlatır.

Oluklu Mukavva


Hafif malların ambalajlanmasında, TV, müzik setleri gibi bir çok elektrikli
aygıt, deterjan, gıda malzemesi ve benzeri ürünler, ambalajı olarak kullanılır.
Daha çok koruyucu niteliği ağır basar. Katmanların sağlamlığı, Dalgalı
tabakanın gücü, santimetre kareye düşen dalganın yüksekliği ve sayısı,
Dalgaların katman sayısı (tekli, ikili, üçlü)dört önemli strüktürel özelliğidir.


İşleve Yönelik Uygulamalar: Ambalaja dışarıdan gelebilecek olan darbelere karşı yüzeyin güçlenmesi ve yastık niteliği ile ürünü koruyabilmesi için, polistren köpük, astar ve benzeri malzemelerle güçlendirilir. Endüstriyel boyuttaki ambalajlar, içlerinde ambalajlanmış diğer ürünlerin korunmasında, örneğin; yiyecek, deterjan, nalburiye ve benzeri ürünlerin nakliyesinde kullanılırlar.

Selefon


Önceleri yalnızca kaplama malzemesi olarak kullanılan “selofan” ki 
selofan tabakası ısı yardımıyla birbirlerine kusursuzca yapıştırılarak güçlü bir taşıyıcı haline gelmiştir. Parlak yüzeyi, onu kaliteli ürünlerin paketlenmesinde kusursuz bir ambalaj malzemesi haline getirir.

Metal Ambalajlar


Özellikle hazır yiyecekler, akışkan mallar, (meşrubat, alkolsüz içecekler) ambalajlanmasında kullanılır. Metal kutular bozulabilen gıdaların korunması ve nakliyesi için tasarlanmış en başarılı ambalajlardandır. Gıda dışında boya, kimyevi maddeler gibi ürünlerin de ambalajlanması amacıyla kullanılırlar. Alüminyumdan üretilen metal kutular, gazlı ve gazsız içeceklerin ambalajı olarak kullanılır.


“Kolayca açılıp kapatılabilmesi sayesinde tüketiciye rahatlık sağlar ve kullanıldıktan sonra çöp olarak yok edilmesi büyük sorun olmaz.”

  • Metal Kutular

  • Metal Tüpler: Diş macunu, tıraş kremi, yağlı ve sulu boya gibi malzemelerin

  • ambalajında kullanılır. Bir kere sıktığımızda, yeni görüntülerini kaybederler.

  • Metal Aerosoller: Çelik, sac ve alüminyumdan üretilebilir.

  • Konserveler


Teneke ambalajlar, içindeki ürünü dış etkenlerden çok iyi bir şekilde
koruyabilmeleri ve dayanıklı olmaları nedeniyle, özellikle sıvı ürünler ve konserve ürünleri için idealdir ve bu tür ambalajlar geniş ölçüde kullanılmaktadır. Tenekenin ambalaj malzemesi olarak özellikleri şu şekilde özetlenebilir.


1.Ambalajın kalınlığından tamamen bağımsız olarak ürünü ışık ve nem etkilerine karşı korur.


2.Kolayca lehim, kaynak ve perçin yapmak mümkün olduğundan çok çeşitli şekil 
verebilme imkanı vardır.


3.Oldukça hafif olmasına karşılık özellikle ürünü dış etkilere karşı, örneğin,
çarpma ve sarsılmalara karşı iyi bir şekilde korur,


4.Yukarıdaki teknik özellikleri yanında ince tabaka halindeki teneke üzerine
çeşitli 
baskılar yardımıyla renk, şekil ve yazı yazmak mümkündür. Böylece ambalajın reklam yapma işlevini de yerine getirdiği söylenebilir.


5.Dışardan içerisindekini göstermemesinden doğan dezavantajı, çok kolay olarak istenilen renk şekil ve büyüklüğün verilebilmesi ile azaltılabilmektedir.


Teneke ambalajlar taşıma ve depolamaya elverişliliği hafif ve şeklini sürekli
muhafaza edebilmesi özelliği sayesinde ekonomik bir ambalaj türüdür. Teneke kutular dikdörtgen prizma veya daha çok silindirik biçimde imal edilmektedir. İçine konulan ürünlere göre kapanın şekilleri değişmektedir.


“Teneke konserve ve içki ambalajlan yapımında da yaygın olarak kullanılan
silindirik teneke kutular bazen bir açacak yardımıyla, bazen de açacağa ihtiyaç göstermeyen açma kapama sistemleriyle donatılmaktadır.”


Silindirik teneke kutular yaygın olarak, sebze -meyve konserveleri, çocuk
mamaları, balık ve et mamulleri, yemeklik yağlar, salça ve alkollü, alkolsüz
içki ambalajlanmasında kullanılmaktadır.


Diğer bir metal ambalaj malzemesi alüminyumdur. Alüminyum gerek dış
ambalajlamada gerekse iç ambalajlamada kullanılan bir malzemedir. Yumuşak bir madde olduğu için, çok ince yaprak haline getirilebilir. Çikolata, sigara ve çabuk bozulan ürünlerin ambalajlamanda kullanılır.


Alüminyum ambalaj tekniği acısından özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

  • Fiziksel görünüm olarak parlak ve gösterişli bir malzemedir.

  • Işığa karşı en dayanıklı ham maddedir. Levha halinde bile ultravide ve
    infrarot

  • ışınlarının oluşturduğu ışık oksitlenmelerine engel olabilmektedir.

  • Isının yarattığı zararlı etkileri önlemektedir.

  • Mağazalardaki havalandırma için alınan önlemlerin yarattığı oksijen
    oksitlenmesini alüminyum : ambalaj malzemesi önleyecek niteliktedir.

  • Gıda ürünlerinin sağlık şartlarına uygun olması ve bakterilere karsı dayanıklı olması için alüminyum levhalara sarılması tavsiye edilmektedir.

  • Alüminyum levhalarının içine toz, vs. konmamakta. dışını silme ve yıkama
    mümkün olmaktadır.

  • Taşınması ve depolanması kolay, maliyeti de oldukça düşük bir malzemedir.

  • Hafif bir metal olduğundan işlenmesi ve şekil verilmesi kolaydır.

  • Kolayca açılıp kapatabilmesi sayesinde tüketiciye rahatlık Sağlar ve
    kullanıldıktan sonra çöp olarak yok edilmesi büyük sorun yaratmaz .

Plastik


Yiyeceklerin muhafazası bakımından en uygun ambalaj olan plastik kalıpla
kolayca şekillendirilir. Sert ya da yumuşak, esnek ya da saydam olabilirler.
Sıvı, katı, elyaf köpük, film halinde bulunup, sonsuz sayıda şekle ve renge
bürünebilirler. Fiziksel karakterleri onları kolay deforme olmaktan ve
bozulmaktan korur. Zor kırılırlar ve en yüksek üretim çizgisinde yeterlilik ve
uygunluk gösterirler. Tabla, torba, şişe, kutu vb., üretiminde türevleri olan
Polivinil klorid, polipropilen, polietilen, polistren vb., plastikler
kullanılır.


“Plastiğin tercih edilme sebeplerinden biri de hafif olmasıdır. Örneğin l
lt. hacmindeki şişe farklı ambalaj malzemelerinden yapıldığında daha ağır
olmaktadır,”

  • Plastik Şişeler: Fiziksel nitelikleri nedeniyle, tahrip edilemez ve kırılmaz
    olması, üretim kolaylığını da beraberinde getirmektedir depolama ve yeniden
    kullanımlar için bir çok avantajlar taşır.

  • Plastik Kap, Tepsi ve Tavalar

  • Kapaklı Kaseler: Kapaklı kaseler; yoğurt, dondurma ve süt ürünleri gibi
    gıdalarla, çeşitli deterjanların, tepsiler ise; meyve, tavuk, et ve et
    ürünlerini ambalajlanmasın da kullanılır.

  • Plastik Tüpler: Kullanım alanlarını, genellikle gıda, temizlik ve kozmetik
    malzemelerinin ambalajları oluşturur. Kullanılırken sıkıldıklarında alüminyum
    tüpler gibi şekil değiştirmezler

  • Plastik Şişe ve Kavanozlar: Cam ve metale alternatif olarak, kullanılır.
    Kozmetik ürünlerinin, otomotiv sanayiinde kullanılan çeşitli sıvıların, gıda
    sanayiinde yağların, alkolsüz gazlı içeceklerin, hardal, sos gibi ürünler
    sayılabilir.

  • Plastik Filmler: Nemi içeride ve dışarıda tutma özelliği nedeniyle gıdaları
    taze 
    tutarlar.

  • Plastik Çanta ve Poşetler: Plastik çantalar, günümüzde alış verişlerde taşıyıcı torba olarak kese kağıdının yerini almıştır. Tekstil ürünlerinin ambalajında da kullanılan bu ürünler, bazı ülkelerde süt ambalajı olarak da kullanılmaya başlamışlardır. Sağlık sektöründe ve orduda plastik poşetler yiyecek ve tıbbi malzeme ambalajı olarak kullanılmaktadır.

  • Plastik Kaplama Malzemeleri

  • Vakumlu Ambalajlar: Vakumlanmış ambalajlardaki ürünlerin çürümüyor olması, fire oranını son derece düşürür.

  • Stretch Filmler: Tekli, çoklu paketlerde, istifleme ve kolileme işlemlerinde

  • kullanılır. “Stretch” filmlerle ürünün kendi ya da ambalaj mm
    çevresi, gerilerek kaplanır.

  • Blister Ambalajlar: Kapsül, tablet gibi ilaçların ambalajlanmasında ve gıda

  • paketlemesinde kullanılır.

  • Skin Ambalajlar: Ürün karton üstüne yerleştirildikten sonra, plastik filmle sarılır ve vakum uygulanarak, filmin ürünü deri gibi sarması sağlanır. Küçük el aletleri, oyuncaklar, pil, kalem ve benzeri ürünlerin ambalajlanmasında kullanılır. Bu tip ambalajlama sisteminin avantajı, ürünü taşıyan kartın üstünde gerekli bilgiyi içermeleri sayesinde, ürünün reklamını yapabilmeleri ve kolay satış olanağı sunmasıdır.

Folyolar ve Özel Ambalaj Filmleri


Neme ve oksijene dayanıklılığı nedeniyle, en iyi koruyucu malzemelerden
biridir. Bütün dünyada gıda malzemeleri ile doğrudan temasa girmesine izin
verilen bir kaç malzemeden biridir Tıbbi ve hassas malzemeler, dondurulmuş
gıda, süt ve unlu ürünlerin ambalajlanmasında kullanılır.

Ambalaj ve Ambalajlama Makinaları

Ambalaj ve Ambalajlama Makinaları
Gıda endüstrisinde kullanılan her türlü ambalaj, ambalajlanan gıdaların raf ömrü bitimine kadar ürünlerin sağlıklı bir şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlayan bir araç olarak kabul edilmektedir.
Gıda ambalaj malzemelerinden beklenen özellikler
İçine konulan gıdayı dış etkenlere karşı koruyabilmeli
Üretimi ve temini kolay olmalı
Kolayca şekil verilebilmeli
Ağırlığı az olmalı
Gıda ile uyuşmalı,
Gıdaya toksik nitelik kazandırmamalı
Estetik açıdan tüketici beğenisini kazandırmalı
Fonksiyonel şekil ve ölçüde olmalı
Kolay açılır ve kapanır olmalı
Kolay yok edilebilirlik yada gerektiğinde tekrar kullanılabilirlik özelliği göstermeli
Depolanması kolay ve optimum yer kaplayacak şekilde olmalı
Yasalara uygun ve etiket bilgilerinin üzerine rahatça aktarılabileceği niteliklerde olmalıdır.
Geçirgenlik
Geçirgenlik, ambalaj malzemesinden beklenen amaca göre farklılıklar gösterir.
Malzeme, mikro ve makro organizmaların ambalaj içine girmesini ve bunların gıdaya zarar vermesini önlemelidir.
Bunun yanında nem, yağ, gaz ve kokuyu geçirmemelidir.
Gıdadaki vitamin kayıplarını engellemek için kısa dalga boyundaki ışığı geçirmeyecek şekilde renklendirilmiş olmalıdır.
Işığa karşı duyarlı gıda ambalajları aracılığıyla ışıktan korunmalıdır.
Dayanıklılık
Mekanik hasarlar gıdaların taşınması sırasında oluşmaktadır.
Bu nedenle ambalaj malzemesi gerektiğinde sert, koruyucu özellikte olmalıdır.
Ambalajların sınıflandırılması
1) Sert ambalajlar
Cam ambalaj : Yıkama, doldurma kapama, kasa boşaltma, kasa yıkama ve kasalama makineleri
Metal ambalaj: Kutu imalat, doldurma-kapama ve etiketleme makineleri
2) Esnek ambalajlar
Plastik ambalaj : Şekilleme, doldurma-kapama makineleri
Metal folyo ambalaj : Doldurma-kapama makineleri
Kağıt ve karton ambalaj : Doldurma-kapam makineleri
3) Çok katlı ambalajlar : Şekilleme, doldurma-kapama makineleri
Sert ambalaj
Gıdaların cam ve metal malzemelerden yapılmış kaplara konulması sert ambalaj olarak tanımlanabilir.
Cam ambalaj
Cam, kum, soda, kireç ve diğer endüstriyel katkı maddeleri karışımının 1500 C’ye kadar ısıtılarak eritilmesiyle elde edilir.
Erimiş cama üfleme (şişirme), çekme, presleme ve dökme gibi yöntemlerle şekil verilir. am ambalajlar
Cam kaplar ağızlarına göre dar boğazlı ve geniş boğazlı olarak adlandırılırlar.
Geniş ağızlı cam kaplar genellikle bebek mamaları, süt tozu, meyve ve sebze konserveleri, bal tereyağı, hazır kahve ve krema, reçel, jöle, mayonez ve turşu konserveleri ambalajında kullanılır.
Dar ağızlı cam kaplar ise genellikle süt, ketçap, meyve suları, salata sosları, yağlar, su, sirke, alkollü ve alkolsüz içkiler ile sade ve gazlı içeceklerin ambalajında kullanılır.
Gıda ambalajı olarak camın tercih edilme sebepleri
Cam inert bir madde olduğundan gıdalarla tepkimeye girmez ve korozyona uğramaz. Bu nedenle gıdaların tat ve kokusunda değişim olmaz.
Cam, geçirgen ve gözenekli değildir. Su buharı ve gazları geçirmediğinden ürünün nem miktarında değişim olmaz.
Kokusuz ve temizdir.
Şeffaftır, görünüm kolaylığı sağlar.
Dayanıklıdır.
Cam kapakları kolay açılıp kapanabilir.
Çeşitli biçim, büyüklük ve renkte yapılabilir.
Makinelerde yüksek dolum kapasitesine erişilebilir.
Vakum dolum ve kapama yöntemi uygulanabilir.
Gıdaların raf ömrü uzun olmaktadır.
Boşaltıldıktan sonra tekrar kullanılabilir.
Cam ambalaj kullanımının olumsuz yönleri
Cam ambalaj içini gösterdiğinden üreticinin kaba koyacağı hammaddeyi çok dikkatle seçmesi, iyi bir sınıflama yapması ve dolumunda özenli çalışılması gerekir.
Cam ambalaj, metal kutulara kıyasla daha kırılabilir olduklarından bu özellik kullanımlarını kısıtlamaktadır.
Cam ambalaj taşıma ve depolamada çok yer kaplayacağından maliyetleri artırmaktadır.
Metal ambalaj
Teneke kutu olarak bilinir.
Bira ve diğer gazlı içeceklerin ambalajında alüminyum malzemeler yapılmış ve hermetik olarak kapatılmış kutuların kullanımı yaygınlaşmıştır.
Kalaylı teneke
Konserve üretiminde sıklıkla kullanılmaktadır.
Kalaylı teneke 0.1-0.3 mm kalınlıkta çelik saçların kalayla kaplanmasıyla elde edilir.
Çelik saç gözenekli olduğundan kalayın aşınması ile gıda ile çeliğin teması artar.
Teneke üretiminde kullanılan çelik tipinin gıdanın korozif etkisine göre seçilmesi gerekir .
Çelik tipleri 4 çeşittir
Kalaylı teneke
Çelik sacın kalayla kaplanma nedeni, korozyona dayanıklı olmasını sağlamaktadır.
Ancak kalayın kendisi de korozyona dayanıklı değildir.
Teneke ne kadar fazla miktarda kaplanmış ise konserve kutusu yapımına o kadar uygun kabul edilir.
Konservecilikte içine konulacak gıda maddelerinin korozif özelliğine göre kalayla kaplanmış teneke seçmek zorunludur.
Laklama
Teneke kutulardaki korozyonu en aza indirmek için, kalay kaplama tabakası, “lak” ile ifade edilen organik veya sentetik kaplama maddeleri ile kaplanır.
Lak tabakası kutu yüzeyindeki metalleri korozyonundan korumakla birlikte gıdaya metal iyonlarının geçmesine de engel olmaktadır.
Laklar
Lak gıdaya sağlık yönünden zararlı bir nitelik kazandırmamalı,
gıdanın koku ve rengini değiştirmemeli
sıcaklığa dayanıklı olmalıdır
Esnek olmalıdır
Laklar
Sıcaklık karşısında davranışları yönünden laklar termoplastik ve termosetting olarak ikiye ayrılır.
Oleoresin lakları (doğal reçine ve çabuk kuruyan yağlardan oluşur) ile bazı sentetik laklar termoplastik laklardır ve sıcaklığın etkisiyle yumuşarlar. Termosetting laklar, ısıl işlem sırasında sertleşirler.
Laklar
Lakların içine bazı pigmentler ilave edilerek çeşitli nitelikler kazandırılabilir.
Örneğin oleoresin laklara çinkooksit ilavesiyle kükürde dayanıklı lak elde edilir.
Kalaylı tenekelerin sadece kutu iç yüzeyleri değil dış yüzeyleri de laklanır.
Bunda amaç, dış yüzeyi korozyondan korumak ve dekorasyondur. Dış laklamada ısıya karşı dayanıklı laklar kullanılır.
Alüminyum kutu
Yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kalaylı tenekelere kıyasla daha pahalı olup, hafif ve yumuşaktır, kolay şekil verilir.
Kalaylı teneke sertliğinin istenildiği yerlerde alüminyum alaşımları kullanılır.
Alüminyum kutular iç basınca dayanıklı olduklarından gazlı içecekler endüstrilerinde tercih edilirler.
Kapak ve kapak tipleri
Cam kapların kapatılmasında ticari olarak kabul edilmiş yüzlerce ağız şekli ve bunların kapatılması için çeşitli biçimlerde metal, plastik, kauçuk, metal folyodan yapılmış çeşitli kapatma malzemeleri kullanılmaktadır.
Vida dişli kapak
Kalaylı teneke, plastik ya da alüminyumdan yapılır.
Kapağın içine plastik film, lak ya da mumla kaplanmış karton bir conta konulur.
Vakum ya da sıcak dolumlarda plastik conta tercih edilir.
Hazır kahve ve süt tozu gibi yüksek higroskopik gıdalar konulacaksa, kavanoz ağzına dolumdan sonra sürülen yapıştırıcı kesin sızdırmazlık sağlar.
Cam kavanozlarda, kabın ağzına yapıştırılan mumlu kağıt, metal kutularda kenetle birlikte kapatılan alüminyum levha kutunun ilk kez açılmasına kadar muhafazasında çok iyi sonuç vermektedir.
Bilezikli kapak
Alkollü içeceklerde yaygın olan bu kapak, vida dişli kapağın bir varyasyonudur.
Kapağın açılmış olduğu şişe boğazında kalan çember şeklindeki kuşaktan anlaşılır (Şekil 6.5.)
Tırnaklı kapak
Özellikle kavanozlarda ve Bira şişelerinde kullanılmaktadır
Kavanoz boğazında diş yoktur. 2,3,4 yada 6 adet cam çene yapılmıştır.
Kapak el ayası ile kuvvetlice bastırılıp saat yönünün aksine çevrildiğinde açılabilir ve aynı şekilde ters yönde ve sızdırmaz bir şekilde kapatılabilir (Şekil 6.6.).
Folyo kapak
Folyo kapak genellikle günlük tüketilen pastörize süt şişelerinin kapatılmasında kullanılmaktadır.
Yuvarlak kesilmiş düz alüminyum folyo makinede şişe ağzına üstten kapatılır.
Taç kapak
Gazlı içeceklerin ambalajında kullanılan taç kapak kesin sızdırmazlık sağlayan ve iç basınca dayanıklı bir kapaktır.
Metalden yapılmış ve laklanmış olan kapağın içinde, gıda ile temas eden yüzeyde laklı kağıt, plastik ve alüminyum folyo kaplanmış mantar conta bulunur.
Mantar-tel kombinasyonlu kapak
Şampanya gibi içeceklerde gazın yapıda korunması ve ürüne özgü özelliklerin standardize edilmesi için mantar tel kombinasyonlu kapaklar kullanılır.
Esnek ambalajlar
Esnek ambalaj, gıda ambalajlanması için gerekli teknolojik ve hijyenik özelliklere sahip olması yanında hafif, ucuz ve görünüm geçirgenliği gibi özellikleri ile şekerli ürünler, taze işlenmiş ya da dondurulmuş et ürünleri, peynir, dehidre ürünler, taze, dondurulmuş ve kurutulmuş meyve ve sebzelerin ambalajında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Esnek ambalaj malzemelerinin özellikleri
Rutubet ve sıcaklık değişimlerine karşı boyutlarını değiştirmezler.
Sıcaklık uygulamasına uygundurlar.
Sızdırmaz şekilde kapatılabilirler.
Yağlara karşı dayanıklıdırlar.
Islak ve kuru koşullara uygundurlar.
Maliyetleri düşüktür.
Yırtılmaya, darbeye karşı dayanıklıdırlar.
Tat ve koku bulaşması söz konusu değildir.
Parlak görünümlüdür.
Baskı yapılmasına uygundurlar.
Esnek ambalajlar
Tek katlı plastikler
Çok katlı ambalaj malzemeleri
Tek katlı ambalaj malzemeleri
En çok kullanılan malzeme plastiktir. En bilinen ve yaygın kullanılanları aşağıda verilmiştir.
Çok katlı ambalaj malzemeleri
Gofret, hazır çorba, pudding gibi gıdaların ambalajlanmasında yaygın olarak kullanılan Kağıt/Polietilen/Al-folyo/Polietilen’den oluşan çok katlı malzemeleri örnek olarak verilebilir.
Çok katlı ambalajlar çeşitli kombinasyonlarda hazırlanabilir.
Ambalajda kullanılan alüminyum folyo ışık geçişine engel olmakta, yağ geçirmezlik özelliğine sahip olmakta, ürün aromasını korumakta, inert gaz ile dolum imkanı sağlamakta ve çeşitli sterilizasyon yöntemlerine uygun olmakta ve işlenmiş uzun ömürlü ürünlerin ambalajında kullanılabilmektedir.
Laminantlar
İki veya daha fazla sayıdaki malzemenin, bir yapıştırıcı yardımıyla, ısıl işlem ve basınç uygulanarak yeni bir malzeme haline getirilmesine laminasyon ve bu şekilde elde edilen ambalaj malzemelerine laminant adı verilir.
Metal folyolar
Alüminyum folyo olarak bilinirler.
Genellikle şekerli gıdalar, tuzsuz etler, tereyağı ve margarine uygun olan ve korozyona neden olmayan malzemedir.
Kağıt ve kartonlar
Kağıt ve karton, odun pulpu, kullanılmış kağıt ve katkı maddeleri karışımından yapılır.
Kraft kağıdı nem çekici özellikte olup, et, kanatlı ve balık ürünlerinin ambalajında kullanılır.
Çok katmanlı kraft kağıdı ise hububat, tuz, un, süt tozu gibi gıdaların ambalajına uygundur.
Etiketleme
Gıda ambalajında etiket, ürünün tanıtılması, tanımlanması, markası ve üreticisinin belirlenmesi, kullanma ya da hazırlanma bilgileri ve gıda ile ilgili yasa ve tüzüklerin belirlediği miktar, bileşim, fiyat, üretim ve son kullanma tarihleri gibi bilgilerin yazılması yönünden büyük önem taşır.
Yıkama, doldurma ve kapama makineleri
Gıdaların ambalajında kullanılacak olan kaplar taşınma ve depolama sırasında tozlanır ve mikrobiyolojik yönden de kirlenmiş olabilir.
Bu nedenle ambalaj malzemeleri temizlenmek üzere yıkama hattına verilir.
Yıkama hattından sonra dolum-kapama makinelerine gelen ambalajlar işçilerce çıplak gözle veya duyarlı elektronik gözle kontrol edilir. Uygun olmayanlar hattan uzaklaştırılır.
Süzme ağırlık, net ağırlık, doldurma oranı
Konserve kabı içeriğinin bir elek üzerine süzülmesinden sonra kalan kısmın ağırlığı süzme ağırlığıdır.
Konserve gıdalarda süzme ağırlığının belirtilmesi önemlidir.
Net ağırlık, kaptaki katı ve dolgu sıvısı ağırlıkları toplamıdır.
Doldurma oranı bir kabın hacminin yüzde kaçının doldurulduğunu gösterir. Konservelerde bu oran %90 dan az olamaz.
Yıkama, doldurma ve kapama makineleri
Dolum gıdanın miktarı veya hacminin duyarlı olarak ayarlanabildiği tam otomatik doldurma-kapama makineleri ile yapılmaktadır.
Konserve gıdaların kutulara doldurulmasında dolgu sıvısı dış yüzeyi ile kapak arasında tepe boşluğu denilen bir boşluk bırakılmalıdır.
Tepe boşluğu, ısıl işlem sırasında kap içindekilerin genleşmesini dengelemekte, kabın şişmesini, deformasyonunu ve kapak sızıntısını engellemektedir
Hava çıkarma
Konserve gıdalarda içerde kalan havanın çıkarılması önemlidir. Böylece gıdada oksijenle hızlanan korozyon ve gıdada oluşabilecek istenmeyen değişimler önlenmiş olacaktır.
Hava çıkarma işlemi;
1) Sıcak dolumla,
2) Termik yöntemle,
3) Mekanik yöntemle
4) Buhar enjeksion ile yapılır.
Sıcak dolum
Hava çıkarmada en etkili yoldur.
pH’sı 4.5’in altında olan olan gıdalarda sıcak dolum yapıldığında doldurma veya kapamadan sonra hava çıkarmaya gerek kalmaz.
Salça üretiminde sıcak dolum işlemi uygulanır. Dolum sıcaklığı 80-90 C dolayındadır.
Termik yöntem
Dolumu yapılmış ve henüz kapatılmamış kaplar, içerisine buhar verilen sıcak su banyosu içinde ilerlerken ısınır ve kutu içindeki gaz uzaklaşır.
Egzost işleminden hemen sonra kutular hermetik olarak kapatılmalıdır.
Tepe boşluğuna yerleşen buhar soğutma sırasında yoğuşarak istenen vakum sağlanır.
Mekanik yöntem
Kavanoz ve kutular 550-560 mm Hg vakum altındaki kamaralara alınır.
Kaplardaki gazlar uzaklaştırılarak kapakları kapatılır.
Buhar enjeksiyonu: Dolum sonrası tepe boşluğuna yüksek sıcaklıkta buhar verilir ve kapak hemen kapatılır
Aseptik ambalajlama
Gıdaların bozulma nedenlerinin başında mikrobiyel bozulma gelir.
Aseptik ambalajlama, ürünün bakteri ve bakteri sporları, mayalar, küfler ve bunların sporları ile vejetatif hücreleri ile bazı enzimlerinin yok edilerek ambalajlanması demektir.
Bu amaçla ürünlere ısıl işlem uygulanır. Bu ısıl işlem pastörizasyon veya sterilizasyon işlemidir.
Bozulmalara neden olan mikroorganizmalar yok edilirken gıdanın yapısında ve besin değerinde en az kayba neden olan koşulların sağlanmış olması esastır.
Termoform Aseptik Ambalajlama Sistemi
Plastik poşet aseptik dolum sistemi
Hazır ya da yarı hazır dehidre çorbalar, süt tozu, krem şanti ambalajında kullanılan bu sistemlerde vinil grubu yumuşak plastik filmler işlenir.
Rulodan çıkan plastik önce hidrojen peroksit ile sterilize edilir ve steril sıcak hava ile kurutulur.
Filmin iki kenarı uzunluğuna üstüste getirilerek dikey iniş sırasında endüksiyon ısıtmalı olarak bir boru biçiminde kapatılır.
Plastik poşet aseptik dolum sistemi
Steril dolum yapıldıktan sonra yatay indüksiyon ısıtma ile kapatılan torbalar kesilerek iletim bandına verilir.
Pure-pak Aseptik dolum sistemi
Tetra pak aseptik dolum sistemi
Genellikle UHT tekniği ile işlenmiş ürünlerin aseptik ambalajlanmasında kullanılmaktadır.
Tetra-pak aseptik dolum sisteminde ambalaj malzemesi olarak kraft kağıdı-plastik karışımı olan katmanlı malzeme kullanılır.
Rulo halinde işletmeye gelen ambalaj materyali öncelikle hidrojen peroksit banyosundan geçirilerek sterilize edilir.
Tetra pak aseptik dolum sistemi
Düz levha halinde makinede aşağıya doğru inerken sarıldığı parçaya uyarak bir boru şeklini alır.
Birbiri üzerine bindirilen iki kenar endüksiyon ısıtma yöntemi ile yapıştırılarak kapatılır.
Bu arada bulaşmayı önlemek için ısıtıcıdan dışarıya doğru sıcak steril hava üflenir, boru şeklini alan karton içeriden ısıtılır.
Bu esnada tüm bakteriler ölmüş ve hidrojen peroksit tamamen buharlaşmıştır.
Hidrojen peroksitin tamamının yok edilememesi halinde üründe renk bozukluğu, örneğin sütte pembeleşme görülebilir.
Tetra pak aseptik dolum sistemi
Steril hale getirilen ve bir boru şeklini almış olan karton kutuya steril ürün dolumu yapılır.
Ayarlanmış miktarda dolum yapıldıktan sonra paket dolum seviyesi üzerinden endüksiyon ısıtma yöntemi ile yapıştırılır. Daha sonra kutular kesilerek birbirinden ayrılır (Şekil 6.31., sy 448).
Gıdaların kontrolü ve modifiye atmosferde depolama
Kontrollü ve modifiye atmosfer, gıdanın depolama, taşıma ve ambalajlanması sırasında etkileşimde bulunduğu havanın uzaklaştırılması, karbondioksit, azot ve etilen gibi gazların ise ortama verilmesi ile yapılan işlemdir.
Kontrollü atmosferde depolama
Kontrollü atmosferde depolama uygulanmasında, ortamdaki oksijen oranı azaltılıp, CO2 oranı yükseltilerek solunum yavaşlatılmakta ve ortam koşulları sürekli kontrol edilerek atmosfer kompozisyonu sabit tutulmaktadır.
Modifiye atmosferde ambalajlama
Modifiye atmosferde ambalajlama yönteminde ise, belirli gaz geçirgenlik özelliklerine sahip bir ambalaj içinde istenen atmosfer koşulları sağlanmaktadır.
Et ve mamüllerinin, peynir, meyve ve sebzelerin ambalajlanmasında başarı ile uygulanmaktadır.
Ambalajlamada çizgi (bar) kod sistemi
Çizgi kod, bir birim malın hangi ülke ve işletmede üretildiğini ya da ambalajlandığını, malın cinsini ve özelliklerini tanımlamak amacıyla, önceden belirlenmiş kurallara uygun, çeşitli kalınlıklarda birbirlerine paralel dikey çizgiler ve bu çizgiler arasında çeşitli genişliklerde boşluklardan oluşan bir işaretleme sistemidir.
Diğer bir ifade ile ambalaj üzerine özel aygıtlarla basılan çizgi kod, optik okuyuculu kalem yardımıyla okunabilen bir şifredir.
Ürün kod sistemleri
Dünyada EAN (European Article number) ve UPC (Uniform product code) olmak üzere iki kod sistemi kullanılmaktadır.
Ülkemizde EAN sistemi uygulanmaktadır.
EAN-13 ile ifade edilen kod sisteminde 13 haneli bir çizgi kod sistemi bulunmaktadır.
İlk 3 hanesi ülke kodunu gösterir. Ülkemizin kodu 869’dur.
Sonra gelen 4 hane firma, bunu izleyen 5 hane ise ürün kodunu oluşturur.
Ürün kodu
Ürün kodu, üretici ve ya satıcı kuruluş tarafından ürünü tanıtmak amacıyla verilen numarayı gösterir.
Sistemde yer alan 13. ve tek haneli sayı ise kontrol basamağıdır.
EAN-8 çizgi kod sisteminde ise,ürün kodu 4 ve kontrol sayısı 1 hanelidir. Burada işletme kodu yoktur (Şekil 6.34., sy 453).
Gelecek derste,
Sistem temizliği ve otomasyon anlatılacaktır.