07. Çökme ve Çözünürlük Çarpımı ( Prof. Dr. Mustafa DEMİR )

ÇÖZÜNÜRLÜK ÇARPIMI Çözeltilerle ilgili olarak verilen bilgiler genellikle tek fazlı homojen sistemleri kapsamaktadır. Oysa iki fazlı homojen sistemlerde de belli bir denge sözkonusudur. Örneğin iyonik yapılı, AgCl gibi bir katıyı suya attığımızı düşünelim. Katı yüzeyindeki Ag+ ve Cl- iyonlarından bir kısmı su mollekülleri tarafından çekilerek koparılır ve suya alınır. + – z Ancak bir süre sonra, çözeltide Ag ve Cl iyonları, sayısı artığında bir kısım Ag+ ve Cl- iyonları tekrar birleşerek AgCl(k) meydana getirmeye başlar. z Başlangıçta, bu iki yönlü olaydan iyonlaşma olanı hızlıdır. Ancak bir süre sonra ayrışma yönünde olan olayın hızında azalma, birleşme yönünde olan olayın hızında ise artış görülür. Belli bir noktada ise bu iki olayın hızları eşittir. z Bu nokta katı ile çözeltinin denge noktasıdır.

Çözünürlük çarpımı Bu nokta katı ile çözeltinin denge noktasıdır. Bu sistemin denge bağıntısı, homojen sistemlerde olduğu şekilde yazılır. z Bildiğimiz gibi katı ve sıvıların derişimleri sabittir. Bir başka deyişle katı ve sıvıların birim hacimlerindeki madde miktarı tepkime sırasında hemen hemen değişmez. Matematiksel olarak, eğer K bir sabit ise bununla başka bir sabit olan [AgCl] nin çarpımı da sabittir. + – + – z Dolayısıyla K[AgCl]=[Ag ][Cl ] veya kısaca Kçç= [Ag ][Cl ] yazılabilir. Buradaki Kçç, çözünürlük çarpımı sabittir.

çözünürlük çarpımı Katı bir tuzun, çözelti içinde iyonlarını vermek üzere oluşturduğu çözünme tepkimesinin denge sabitine “çözünürlük çarpımı” denir. z Katı tuz standart halde bulunduğundan tuzun derişimi denge sabiti ifadesinde yer almaz. Örneğin aşırı miktarda kalsiyum sülfat su ile dengeye getirilirse, meydana gelen iyonlaşma tepkimesi ve denge sabiti aşağıdaki gibi yazılabilir.

2+ 2− CaSO4 (kat ı) ⇔ Ca (suda ) +SO4 (suda ) 2+ 2− [Ca ][SO4 ] 2+ 2− K = →K [CaSO4 (k )] =[Ca ][SO4 ] [CaSO4 (kat ı)]

Katı haldeki bileşiğin derişimi sabittir. Bir başka deyişle CaSO4 mol sayısının katı CaSO4 ın hacmine bölümü, katı miktarı ne olursa olsun sabittir. Dolayısıyla 2+ 2− 2+ 2− K [CaSO 4 (k )] =[Ca ][SO4 ] →[Ca ][SO4 ] yazılabilir. Burada elde edilen yeni sabiti diğerlerinden ayırmak için Kçç olarak olarak yazılır ve “çözünürlük çarpımı sabiti” veya kısaca “ çözünürlük çarpımı” denir. Bir çözelti çözünmemişkatı içeriyorsa “ doygun çözelti” adını alır.

Özetlemek gerekirse z katılar, çok az da olsa sudaçözünürler ve meydana gelen iyonların molar derişimlerinin çarpımı her zaman çözünürlük çarpımı denilen belli bir sabit sayıyı verir, z Ancak burada hemen şunu belirtmek gerekir. z Çözünme sıcaklığa bağımlıdır. Dolayısıyla çözünürlük çarpımı olarak verilen değerler belli sıcaklıklar için geçerli olan değerlerdir.

Çözünürlük çarpımı + – AgCl(k) ⇔ Ag + Cl [Ag +][Cl −] K = [AgCl ] + – K [AgCl] = [Ag ] [Cl ] + – K çç = [Ag ] [Cl ]

Çözünürlük çarpımı Çözünürlük çarpımı değerleri, öteki denge sabiti değerlerinde olduğu gibi deneysel bulgularla elde edilir. z Bunun için şu şekilde bir yol izlenir. z Çözünürlük çarpımı bulunacak maddeden tartılarak belli bir miktarda alınır. Çözünmenin hızlı olabilmesi için öğütülerek toz haline getirilir. Litrelik bir kabda bulunan 25oC’deki suya boşaltılır. Litreye tamamlanır. z İyice çalkalanarak doygun çözeltisi elde edilir. Daha sonra katı ile çözelti süzülerek birbirinden ayrılır. Katı, kurutulur ve tartılır. Tartımdaki azalma litrede çözünen miktarı verir.

Örnek 1: 25 oC’de 500 ml’de 0,00094 gram AgCl çözündüğü deneysel olarak bulunmuştur. Buna göre gümüş klorürün molar çözünürlüğü ve çözünürlük çarpımı nedir?

Örnek 1: 25 oC’de 500 ml’de 0,00094 gram AgCl çözündüğü deneysel olarak bulunmuştur. Buna göre gümüş klorürün molar çözünürlüğü ve çöznürlük çarpımı nedir? z Molar çözünürlük, maddenin litrede çözünen mol sayısına denir. Çözeltinin litresinde çözünen AgCl 0,00094x(1000/500) = 0,00188 gr’dır. z Bunun mol cinsinden ifadesi, doğrudan molar çözünürlüğü verecektir. AgCl’ün molkütlesi 143,32 g olduğundan çözünürlük (0,0188)/(143,32)= 1,31×10-5 mol olarak bulunur. + – z AgCl iyonlaştığında aynı miktarda Ag ve Cl iyonları vereceğinden 1,31×10-5 mol AgCl de 1,31 x10-5 mol Ag+ ve 1,31×10-5 mol Cl iyonları açığa çıkar. z Çözeltinin hacmi 1 litre olduğuna göre bu değerler iyonların derişimleridir. Buna göre gümüşklorürün çözünürlük çarpımı 1,72×10-10 olarak bulunur

Örnek 1: 25 oC’de 500 ml’de 0,00094 gram AgCl çözündüğü deneysel olarak bulunmuştur. Buna göre gümüş klorürün molar çözünürlüğü ve çöznürlük çarpımı nedir? 0,0188 g −5 = x 1,31 10 mol 143,32 g/mol + – K çç = [Ag ] [Cl ] = (1,31×10-5 ) (1,31×10-5 ) = 1,72×10-10 dur.

Örnek 1: 25 oC’de 500 ml’de 0,00094 gram AgCl çözündüğü deneysel olarak bulunmuştur. Buna göre gümüş klorürün molar çözünürlüğü ve çöznürlük çarpımı nedir? z Molar çözünürlük, maddenin litrede çözünen mol sayısına denir. Çözeltinin litresinde çözünen AgCl 0,00094x(1000/500) = 0,00188 0,0188 g −5 1,31 10 mol gr’dır. = x z Bunun mol cinsinden ifadesi, 143,32 g/mol doğrudan molar çözünürlüğü verecektir. AgCl’ün molkütlesi + – 143,32 g olduğundan çözünürlük K çç = [Ag ] [Cl ] = (0,0188)/(143,32)= 1,31×10-5 mol -5 -5 olarak bulunur. (1,31×10 ) (1,31×10 ) z AgCl iyonlaştığında aynı miktarda + – -10 Ag ve Cl iyonları vereceğinden = 1,72×10 dur. 1,31×10-5 mol AgCl de 1,31 x10-5 mol Ag+ ve 1,31×10-5 mol Cl iyonları açığa çıkar. z Çözeltinin hacmi 1 litre olduğuna göre bu değerler iyonların derişimleridir. Buna göre gümüş klorürün çözünürlük çarpımı 1,72×10-10 olarak bulunur

Örnek 2 : Gümüş kromatın çözünürlük çarpımı 1,9×10-12dir. Buna göre a) Ag2CrO4 ın çözünürlüğü nedir? b) Doygun çözeltide [Ag+] ve [CrO42-] derişimleri nedir? c) 100 ml suda kaç gram Ag2CrO4 çözünür.

Örnek 2 : Gümüş kromatın çözünürlük çarpımı 1,9×10-12dir. Buna göre a) Ag2CrO4 ın çözünürlüğü nedir? b) Doygun çözeltide [Ag+] ve [CrO42-] derişimleri nedir? c) 100 ml suda kaç gram Ag2CrO4 çözünür.(1/3) z a) Doygun çözeltisinde, çözünen Ag CrO miktarına X 2 4 dersek, X=7,8×10-5 mol/L bulunur z 1 mol Ag CrO çözündüğünde yine CrO 2- iyonu 2 4 4 vereceğine göre gümüşkromatın çözünen miktarı 7,3×10- 5 mol’dür. Dolayısıyla çözünürlük = 7,8×10-5 mol/l’dir 2- -5 + -4 z b) [CrO4 ] = 7,8×10 ve [Ag ] = 1,56×10 mol/l bulunur. z c) Litrede 7,8×10-5 mol veya (Ag CrO mol kütlesi 331,736 2 4 olduğuna göre) 7,8×10-5×331,736 = 0,0258 g çözündüğüne göre 100 ml’de bulunan 1/10 kadarı yani 2,58×10-3 g gümüşkromat çözünür.

Örnek 2 : Gümüş kromatın çözünürlük çarpımı 1,9×10-12dir. Buna göre a) Ag2CrO4 ın çözünürlüğü nedir? b) Doygun çözeltide [Ag+] ve [CrO42-] derişimleri nedir? c) 100 ml suda kaç gram Ag2CrO4 çözünür.(2/3) + 2- Ag CrO 2 Ag CrO 2 4 ⇔ + 4 başlangıçta 0 0 dengede 2X X + 2 2- -12 K çç = [Ag ] [CrO4 ] = 1,9×10 2 -12 3 -12 (2X) (X) = 1,9×10 → 4X = 1,9×10 2- -5 → X = [CrO4 ] = 7,8×10 mol/litre 2- -5 + -5 -4 [CrO 4 ] = 7,8×10 M → [Ag ] = 2×7,8×10 = 1,56×10 M

Örnek 2 : Gümüş kromatın çözünürlük çarpımı 1,9×10-12dir. Buna göre a) Ag2CrO4 ın çözünürlüğü nedir? b) Doygun çözeltide [Ag+] ve [CrO42-] derişimleri nedir? c) 100 ml suda kaç gram Ag2CrO4 çözünür.(3/3) + 2- Ag CrO 2 Ag CrO 2 4 ⇔ + 4 z a) Doygun çözeltisinde, çözünen Ag CrO miktarına X dersek, başlangıçta 0 0 2 4 X=7,8×10-5 mol/L bulunur z 1 mol Ag CrO çözündüğünde yine dengede 2X X 2 4 CrO42- iyonu vereceğine göre + 2 2- -12 gümüşkromatın çözünen miktarı K çç = [Ag ] [CrO4 ] = 1,9×10 7,3×10-5 mol’dür. Dolayısıyla çözünürlük = 7,8×10-5 mol/l’dir 2 -12 3 -12 (2X) (X) = 1,9×10 → 4X = 1,9×10 2- -5 + z b) [CrO4 ] = 7,8×10 ve [Ag ] = 2- -5 1,56×10-4 mol/l bulunur. → X = [CrO4 ] = 7,8×10 mol/litre z c) Litrede 7,8×10-5 mol veya (Ag2CrO4 mol kütlesi 331,736 olduğuna göre) 7,8×10-5×331,736 = 0,0258 g çözündüğüne göre 100 ml’de bulunan 1/10 kadarı yani 2,58×10-3 g gümüşkromat çözünür. 2- -5 + -5 -4 [CrO4 ] = 7,8×10 M → [Ag ] = 2×7,8×10 = 1,56×10 M

Örnek 3: Eşit hacimlerdeki 0,001 M AgNO3 çözeltisi ile 0,000001 M NaCl çözeltisi karıştırıldığında bir çökelek meydana gelir mi ? AgCl için Kçç = 1,7×10-10

Örnek 3: Eşit hacimlerdeki 0,001 M AgNO3 çözeltisi ile 0,000001 M NaCl çözeltisi karıştırıldığında bir çökelek meydana gelir mi ? AgCl için Kçç = 1,7×10-10 (1/3) z Eşit hacimde çözeltiler karıştırıldığına göre toplam hacim her bir maddenin ilk hacminin iki katıdır. Dolayısıyla derişimleri ilkinin yarısı olur. z Yukar ıdaki iki çözelti karıştırıldığında tek ihtimal Ag+ ve Cl- iyonlarının AgCl çökeleğini oluşturmasıdır. Biliyoruzki bu iki iyonun derişimlerinin çapımı Kçç değerinden daha büyükse çökme olur. Eğer daha küçükse çökme olmaz. z Bulunan iyonlar çarpımı (2,5×10-10) çözünürlük çarpımı değerinden (1,7×10-10) daha büyük olduğundan çökme olur.

Örnek 3: Eşit hacimlerdeki 0,001 M AgNO3 çözeltisi ile 0,000001 M NaCl çözeltisi karıştırıldığında bir çökelek meydana gelir mi ? AgCl için Kçç = 1,7×10-10 (2/3) + 0,001 −5 [Ag ] = =5,0x 10 M 2 – 0,000001 −7 [Cl ] = =5,0x 10 M 2 + – -4 -7 [Ag ] [Cl ] = (5,0×10 )(5,0 +10 ) = 2,5×10 -10

Örnek 3: Eşit hacimlerdeki 0,001 M AgNO3 çözeltisi ile 0,000001 M NaCl çözeltisi karıştırıldığında bir çökelek meydana gelir mi ? AgCl için Kçç = 1,7×10-10 (3/3) z Eşit hacimde çözeltiler karıştırıldığına göre toplam hacim her bir maddenin ilk hacminin iki katıdır. Dolayısıyla derişimleri ilkinin yarısı olur. + 0,001 −5 [Ag ] = =5,0×10 M z Yukar ıdaki iki çözelti 2 karıştırıldığında tek ihtimal Ag+ – 0,000001 ve Cl iyonlarının AgCl – −7 çökeleğini oluşturmasıdır. [Cl ] = =5,0×10 M 2 Biliyoruzki bu iki iyonun derişimlerinin çapımı Kçç + – = -4 + -7 değerinden daha büyükse [Ag ] [Cl ] (5,0×10 )(5,0 10 ) çökme olur. Eğer daha küçükse -10 çökme olmaz. = 2,5×10 z Bulunan iyonlar çarpımı (2,5×10-10) çözünürlük çarpımı değerinden(1,7×10-10) daha büyük olduğundan çökme olur.

Örnek 4: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi -5 çöker? PbCl2 için Kçç=1,6×10 , AgCl için Kçç=1,7×10-10

Örnek 4: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10(1/3) z Burada aynı anyonla çökelek veren iki ayrı katyon vardır.Yaklaşmamız şu olmalıdır. Hangi çökelek daha az Cl- iyonu ile çökebiliyorsa o önce çökecektir. Bunun için katyonların verilen derişimleri ve çözünürlük çarpımı değerleri yardımıyla çökmenin olması için gerekli olan [Cl-] derişimini bulmamız gerekir. z 1,7×10-7 değeri, hesaplanan 0,126 değerinden küçük olduğundan önce AgCl çökecektir.

Örnek 4: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10(2/3) + – -10 [Ag ] [Cl ] = 1,7×10 – -10 – -7 (0,001) [Cl ] = 1,7×10 → [Cl ] = 1,7×10 2+ – 2 -5 [Pb ] [Cl ] = 1,6×10 → – 2 -2 – [Cl ] = 1,6×10 → [Cl ] = 0,126 M 1,7×10 -7 << 0,126 → AgCl çöker

Örnek 4: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10(3/3) z Burada aynı anyonla çökelek veren iki ayrı katyon vardır.Yaklaşım şu olmalıdır. + – -10 – [Ag ] [Cl ] = 1,7×10 z Hangi çökelek daha az Cl iyonu ile çökebiliyorsa o – -10 – -7 (0,001) [Cl ] = 1,7×10 → [Cl ] = 1,7×10 önce çökecektir. 2+ – 2 -5 z Bunun için katyonların [Pb ] [Cl ] = 1,6×10 → verilen derişimleri ve – 2 -2 – [Cl ] = 1,6×10 → [Cl ] = 0,126 M çözünürlük çarpımı değerleri yardımıyla çökmenin olması 1,7×10-7 << 0,126 → AgCl çöker için gerekli olan[Cl-] derişimini bulmak gerekir. z 1,7×10-7 değeri, hesaplanan 0,126 değerinden küçük olduğundan önce AgCl çökecektir.

Örnek 5: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? + çökmeye başlayınca ortamdaki [Ag ] iyonlarının % kaçı henüz çökmemiş bulunur. PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10 PbCl2 Örnek 5: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? + çökmeye başlayınca ortamdaki [Ag ] iyonlarının % kaçı henüz çökmemiş bulunur. PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10 PbCl2 (1/3) z Yukar ıdaki örneğin çözümüne bakılacak olursak PbCl – 2 nin çökmeye başlaması için [Cl ] derişimi 0,126 M olmalıdır. + -9 z Bu ortamda [Ag ] derişimi 1,35×10 M olur. Yani gümüşiyonlarının bu kadarı henüz çökmemiştir. z Gümüşiyonun ilk derişimi olan 0,001 M da 1,35×10-9 M çökmeden kalırsa % 0,000135 çökmeden kalır

Örnek 5: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? + çökmeye başlayınca ortamdaki [Ag ] iyonlarının % kaçı henüz çökmemiş bulunur. PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10 PbCl2 (2/3) (0,126) [Ag +] = 1,7×10 -10 → [Ag +] = 1,35×10 -9 1,35×10 −9 −4 x100 =1,35×10 = % 0,000135 çökmeden kalır 1,0×10 −3

Örnek 5: İçinde 0,001 M derişimde Pb2+ ve 0,001 M derişimde Ag+ iyonu bulunan çözeltiye yavaşyavaş Cl- iyonu eklenirse AgCl ve PbCl2 den önce hangisi çöker? + çökmeye başlayınca ortamdaki [Ag ] iyonlarının % kaçı henüz çökmemiş bulunur. PbCl2 için Kçç=1,6×10-5, AgCl için Kçç=1,7×10-10 PbCl2 (3/3) z Yukar ıdaki örneğin çözümüne bakılacak olursak PbCl – 2 nin çökmeye başlaması için [Cl ] derişimi 0,126 M olmalıdır. + -9 z Bu ortamda [Ag ] derişimi 1,35×10 M olur. Yani gümüşiyonlarının bu kadarı henüz çökmemiştir. z Gümüşiyonun ilk derişimi olan 0,001 M da 1,35×10- 9 M çökmeden kalırsa % 0,000135 çökmeden kalır (0,126) [Ag+] 1,7×10-10 [Ag+] 1,35×10-9 = → = 1,35×10−9 −4 x100 =1,35×10 = % 0,000135 çökmeden kalır 1,0×10−3

2- Örnek 6: 0,10 M H S çözeltisindeki S derişimini 2 2,0×10-18 M indirebilmek için H+ derişimi ne olmalıdır. -8 -15 Ka1 = 9,1×10 , Ka2 = 1,2×10

2- -18 Örnek 6: 0,10 M H2S çözeltisindeki S derişimini 2,0×10 M indirebilmek için H+ derişimi ne olmalıdır. Ka1 = 9,1×10-8, Ka2 = 1,2×10-15 K = K x K 1 2 K = 9,1×10 -8 x 1,2 x 10-15 K = 1,1 x 10-22 H S ⇔ 2H + + S2- 2 [ H +]2 [S2- ] −22 x K = =1,1 10 [H2 S] + 2 (1,1×10 -22 )(0,1) -6 [ H ] = -18 = 5,5×10 2,0×10 [ H +] = 2,34×10 -3 → pH = 2,62

Örnek 7: 0,3 M Cd (NH ) 2+ çözeltisindeki Cd2+ 3 4 derişimini 1×10-6 M düzeyine indirebilmek için amonyak derişimi ne olmalıdır? K = 1×10-7 k

Örnek 7: 0,3 M Cd (NH ) 2+ çözeltisindeki Cd2+ derişimini 1×10-6 M düzeyine 3 4 indirebilmek için amonyak derişimi ne olmalıdır? K = 1×10-7 k 2- 2+ Cd(NH 3 ) 4 ⇔ Cd + 4NH 3 0,3 – x 1×10-6 4X [ Cd 2+][ NH 3 ]4 −7 K = =1,0x 10 k 2- [ Cd(NH 3 ) 4 ] (1,0×10 -6 )[ NH 3 ]4 -7 K = =1,0×10 k 0,3 4 -7 -6 [ NH 3 ] = (0,3)(1,0x 10 )/(1,0×10 ) 4 → [ NH 3 ] = 0,03 → [NH 3 ] = 0,416

Örnek 8: 0,2 M Zn(NH ) 2+ çözeltisinde hangi 3 4 bileşenler bulunur. Bunların molar derişimleri nedir. Kompleksin iyonlaşma derecesi nedir? Kk=2,6×10-10

Örnek 8: 0,2 M Zn(NH ) 2+ çözeltisinde hangi bileşenler bulunur. Bunların 3 4 molar derişimleri nedir. Kompleksin iyonlaşma derecesi nedir? Kk=2,6×10-10 2+ 2+ Zn(NH 3 ) 4 ⇔ Zn + 4NH 3 0,2 – x x 4x [ Zn 2+] [ NH 3 ]4 -10 Kk = = 2,6×10 2+ [ Zn(NH 3 ) 4 ] (x)(4x) 4 -10 = 2,6×10 (0,2 – x ) 256 X 5 = 5,2×10 -11 → X 5 = 2,03×10 -13 → X = 2,89×10 -3 [ Zn 2+] = 2,89×10 -3 M [ NH 3 ] = 4x = 0,0115 M 2+ -3 [Zn(NH 3 ) 4 ] = 0,2 – 2,89×10 = 0,197

Örnek 9: AgCl ‘nin sudaki çözünürlüğü 250 oC de 1,92×10-3 g/L dir. Buna göre çözünürlük çarpımı nedir?

Örnek 9: AgCl ‘nin sudaki çözünürlüğü 250 oC de 1,92×10-3 g/L dir. Buna göre çözünürlük çarpımı nedir? z Verilen değer g/L’dir. Oysa çözünürlük çarpımını hesaplayabilmek için molar derişimi, yani mol/L olarak ifade etmemiz gerekir. AgCl = 143,32 g/mol (1,92×10 -3 g/l ) -5 Çözünürlük = = 1,34 x 10 mol /l (143,32 g / mol ) + – -5 2 -10 K çç = [ Ag ] [ Cl ] = ( 1,34×10 ) = 1,8×10

Örnek 10 : Ca (PO ) ın çözünürlüğü 3 4 2 25 oC de 0,767 mg/L’dir. Buna göre Kçç değeri nedir?

Örnek 10 : Ca (PO ) ın çözünürlüğü 25 C de 0,767 mg/L’dir. Buna göre K 3 4 2 çç değeri nedir? z Önce mg/L cinsinden verilen çözünürlük değerini mol/L cinsinden tanımlamamız gerekir. 2 7,67×10 -4 g/l −6 0,767 mg Ca 3 (PO 4 ) /l = =2,47x 10 mol Ca 3 (PO 4 ) 2 310,18g / mol 2+ 3- Ca 3 (PO 4 ) 2 ⇔ 3Ca +2PO 4 2+ 3 3- -6 -6 2 K çç = [ Ca ] [ PO 4 ] = ( 3 x 2,47 x10 )(2×2,47×1 0 ) → K çç = 9,9 x 1

Örnek 11: Doygun Mg(OH)2 çözeltisinin pH’sı nedir? Kçç = 1,1×10-11

Örnek 11: Doygun Mg(OH)2 çözeltisinin pH’sı nedir? Kçç = 1,1×10-11 Mg(OH) 2 ⇔ Mg 2+ + 2OH – x 2x 2+ – 2 -11 K çç = [ Mg ] [ OH ] = 1,1×10 ( X ) (2X) 2 = 1,1×10 -11 4X 3 = 1,1×10 -11 → X 3 = 2,75 x 10-12 → X = 1,4×10 -4 mol/ l 2+ – X = [ Mg ] = 1/2 [ OH ] – 2+ -4 -4 [ OH ] = 2 [ Mg ] = 2×1,4×10 = 2,8 x 10 pOH = 3,55 → pH = 10,45

Örnek 12: Litresinde 0,0001 mol gümüş bulunan bir çözeltinin 200 mL’sindeki gümüşü çöktürebilmek için 0,0001 M derişimdeki K2CrO4 ten kaç mL gereklidir.

Örnek 12: Litresinde 0,0001 mol gümüş bulunan bir çözeltinin 200 mL’sindeki gümüşü çöktürebilmek için 0,0001 M derişimdeki K2CrO4 ten kaç mL gereklidir.(1/3) z Gümüşün çökmesi için gerekli olan kromat derişimi, 1,3×10-4 mol/L olarak hesaplanır. z Yani 0,0001 M gümüşiyonu içeren bir çözeltide gümüşkromatın çökebilmesi için kromat derişiminin 1,3×10-4 Mol/L düzeyinde olması gerekir. Konu olan 200 mL çözelti olduğuna göre 2,6×10-5 mol kromat gereklidir. z 0,0001 M K CrO ten gerekli olan hacim ise 2 4 260 mL olur.

Örnek 12: Litresinde 0,0001 mol gümüş bulunan bir çözeltinin 200 mL’sindeki gümüşü çöktürebilmek için 0,0001 M derişimdeki K2CrO4 ten kaç mL gereklidir.(2/3) + 2- Ag 2 CrO 4 ⇔ 2Ag + CrO 4 2x x + 2- K çç = [ Ag ] [ CrO 4 ] 2- K çç 1,3×10-12 -4 [ CrO 4 ] = + 2 = 2 = 1,3×10 mol/L [ Ag ] ( 0,0001) 1000 ml için 200 ml = 1,3×10-4 mol x mol 200×1,3×10 -4 -5 2- X = = 2,6×10 mol CrO 4 gerekir 1000 1000 ml’ sinde X ml = 0,0001 mol 2,6x 10−5 mol 2,6x 10−5 mol x 1000 ml X = =260 m 0,0001 mol

Örnek 12: Litresinde 0,0001 mol gümüş bulunan bir çözeltinin 200 mL’sindeki gümüşü çöktürebilmek için 0,0001 M derişimdeki K2CrO4 ten kaç mL gereklidir.(3/3) + 2- Ag CrO ⇔ 2Ag + CrO 2 4 4 z Gümüşün çökmesi için 2x x gerekli olan kromat derişimi, + 2- = 1,3×10-4 mol/L olarak Kçç [ Ag ] [ CrO4 ] hesaplanır. 2- Kçç 1,3×10-12 -4 = = = 1,3×10 mol/L [ CrO4 ] + 2 2 z Yani 0,0001 M gümüşiyonu [ Ag ] ( 0,0001) içeren bir çözeltide gümüş 1000 ml için 200 ml = kromatın çökebilmesi için 1,3×10-4 mol x mol kromat derişiminin 1,3×10-4 Mol/L düzeyinde olması =200×1,3×10-4 = -5 2- X 2,6×10 mol CrO4 gerekir gerekir. Konu olan 200 mL 1000 çözelti olduğuna göre 1000 ml’ sinde X ml 2,6×10-5 mol kromat 0,0001 mol =2,6×10−5 mol gereklidir. −5 2,6×10 mol x1000 ml z 0,0001 M K CrO ten X = =260 m 2 4 0,0001 mol gerekli olan hacim ise 260 mL olur.

Örnek 13 : pH = 9,0 olan bir çözeltinin 200 ml’sinde 1 mg/L Fe içeren çözeltiden 1 damla eklenmiştir. Burada çökelme olur mu? Kçç = 2,0 x10-39

Örnek 13 : pH = 9,0 olan bir çözeltinin 200 ml’sinde 1 mg/L Fe içeren çözeltiden 1 damla eklenmiştir. Burada çökelme olur mu? Kçç = 2,0 x10-39(1/3) z pH = 9,0 ÆpOH = 5,0 Çökelmenin olabilmesi için gerekli Fe3+ derişimi 2×10- 24 mol Fe3+/L z 200 ml için 4×10-25 mol/L veya 2,233×10- 20 mg Fe3+ gerekli z Yani çökmenin olabilmesi için 2,233×10- 20 mg Fe3+ yeterlidir. z 5,0×10-5 >> 2,233×10-20 olduğundan çökelme olur.

Örnek 13 : pH = 9,0 olan bir çözeltinin 200 mL’sinde 1 mg/L Fe içeren çözeltiden 1 damla eklenmiştir. Burada çökelme olur mu? Kçç = 2,0 x10-39(2/3) 3+ – Fe(OH) 3 ⇔ Fe + 3OH X 3X 3+ – 3 K çç = [ Fe ] [ OH ] 3+ K çç 2,0×10 −39 2,0x 10−39 −24 3+ [Fe ] = − = −5 3 = −15 =2,0x 10 mol Fe /L [OH ] (1,0×10 ) 1,0x 10 1000 200 -25 3+ X 4,0 x 10 mol Fe ; Fe 55,84 g / mol = → = = 2,0×10 -24 X →4,0 x 10-25 mol x 55,84 g/ mol = 2,233 x 10-23 g = 2,233 x 10-20 mg Fe 3+ 1 ml X ml X 0,05 ml = → = 20 damla ise 1 damla 1 mg X mg −5 X 5,0x 10 mg = → = 1000 ml ise 0,05 ml 5,0 x 10-5 > 2,233 x 10-20 olduğlduğu çökelme olur.

Örnek 13 : pH = 9,0 olan bir çözeltinin 200 ml’sinde 1 mg/L Fe içeren çözeltiden 1 damla eklenmiştir. Burada 3+ – Fe(OH) ⇔ Fe + 3OH 3 çökelme olur mu? Kçç = 2,0 x10-39(3/3) X 3X 3+ – 3 K = [ Fe ] [ OH ] z pH = 9,0 ÆpOH = 5,0 çç 3+ Kçç 2,0×10−39 Çökelmenin olabilmesi [Fe ] = − = −5 3 için gerekli Fe3+ derişimi [OH ] (1,0×10 ) −39 -24 3+ 2,0×10 −24 3+ 2×10 mol Fe /L →= =2,0×10 mol Fe /l −15 1,0×10 z 200 ml için 4×10-25 mol/L 1000 200 = veya 2,233×10-20 mg Fe3+ 2,0×10-24 X gerekli X = 4,0 x 10-25 mol Fe3+; Fe = 55,84 g / mol -25 z Yani çökmenin olabilmesi →4,0 x 10 mol x 55,84 g/ mol -20 3+ -23 -20 3+ →= = için 2,233×10 mg Fe 2,233 x 10 g 2,233 x 10 mg Fe yeterlidir. 1 ml X ml X = → =0,05 ml z 5,0×10-5 >> 2,233×10-20 20 damla ise 1 damla 1 mg X mg −5 X x olduğundan çökelme = → =5,0 10 mg 1000 ml ise 0,05 ml olur. -5 -20 > olduğlduğu çökelme olur 5,0 x 10 2,233 x 10

Örnek 14: 100 ml’sinde 20 mg Cu2+ içeren çözeltide bakırı CuS halinde çöktürebilmek için hangi pH’da H2S gazı geçirilmelidir? CuS için K = 6,3×10-36 H S için K = çç 2 a1 9,1×10-8 Ka2 = 1,2×10-15

Örnek 14: 100 ml’sinde 20 mg Cu2+ içeren çözeltide bakırı CuS halinde çöktürebilmek için hangi pH’da H2S gazı geçirilmelidir? CuS için Kçç = 6,3×10-36 H S için K = 9,1×10-8 K = 1,2×10-15(1/3) 2 a1 a2 z 100 ml de 20 mg ise litrede 200 mg Cu vardır. Bu da 3,15×10-3 mol/L Cu2+ demektir. 2- z Demekki CuS in çökebilmesi için [S ] derişiminin en az 2,0×10-23 M olması gerekir. z Bu sülfür derişimi 2,3×105 M asit derişiminde bile sağlanabilir.

Örnek 14: 100 ml’sinde 20 mg Cu2+ içeren çözeltide bakırı CuS halinde çöktürebilmek için hangi pH’da H2S gazı geçirilmelidir? CuS için Kçç = 6,3×10-36 H S için K = 9,1×10-8 K = 1,2×10-15(2/3) 2 a1 a2 -3 2+ 200 mg Cu = 0,2 g Cu → 0,2 / 63,5 = 3,15 x 10 mol / l Cu 2+ 2- 2+ 2- -36 ⇔ + → = = CuS Cu S K çç [ Cu ] [ S ] 6,3 x 10 −36 2− 6,3x 10 −33 [S ] = −3 =2,0x 10 x 3,15 10 + 2- H S ⇔ 2H + S 2 + 2- -22 K x K = [ H ] [ S ] = 1,1 x 10 a1 a2 −22 x + 2 1,1 10 10 [H ] = -33 =5,5x 10 2,0×10 + 5 [ H ] = 2,3 x 10 → pH = – 5,370

Örnek 14: 100 ml’sinde 20 mg Cu2+ içeren çözeltide bakırı CuS halinde çöktürebilmek için hangi pH’da H2S gazı geçirilmelidir? CuS için Kçç = 6,3×10-36 H S için K = 9,1×10-8 K = 1,2×10-15(3/3) 2 a1 a2 z 100 ml de 20 mg ise 200 mg Cu =0,2 g Cu -3 2+ litrede 200 mg Cu vardır. → 0,2 / 63,5 = 3,15 x 10 mol / l Cu Bu da 3,15×10-3 mol/L 2+ 2- CuS ⇔ Cu + S 2+ Cu demektir. 2+ 2- -36 → K = [ Cu ] [ S ] = 6,3 x 10 çç z Demekki CuS in −36 çökebilmesi için [S2-] [S 2−] = 6,3x 10 −3 =2,0x 10−33 x 3,15 10 derişiminin en az 2,0×10- + 2- 23 M olması gerekir. H 2 S ⇔ 2H + S + 2- -22 K x K = [ H ] [ S ] = 1,1 x 10 z Bu sülfür derişimi a1 a2 5 x −22 2,3×10 M asit [H +]2 = 1,1 10 -33 =5,5x 1010 derişiminde bile 2,0×10 + 5 sağlanabilir. [ H ] = 2,3 x 10 → pH = – 5,370

Örnek 15: 0,1 M Fe(III)’in Fe(OH)3 halinde çöktürülmesi fakat 0,1 M Cr(III)’ün çökmeden kalmasını sağlayabilmek için a) Çözeltinin pH’ı ne olmalıdır b)Bu pH’ı sağlayabilmek için hazırlanacak tampon çözeltide NaAc/HAc oranı ne -5 -38 olmalıdır. Ka=1,8×10 , Fe(OH)3 için Kçç= 4×10 , Cr(OH)3 için Kçç = 6,7×10-31

Örnek 15: 0,1 M Fe(III)’in Fe(OH)3 halinde çöktürülmesi fakat 0,1 M Cr(III)’ün çökmeden kalmasını sağlayabilmek için a) Çözeltinin pH’ı ne olmalıdır b)Bu pH’ı sağlayabilmek için hazırlanacak tampon çözeltide NaAc/HAc oranı ne olmalıdır. Ka=1,8×10-5, Fe(OH)3 için Kçç= 4×10-38, Cr(OH)3 için Kçç = 6,7×10-31(1/3) z Çözeltinin pH’ı 4,27 ile 1,86 arasında Fe(OH)3 çöker. pH=4,27’de ise Cr(OH)3 çökmeden maksimum ölçüde Fe(OH)3 çöktürülmüşolacaktır. z Bu pH’ı sağlayacak tampon çözelti hazırlamak için, [Ac-]/[Hac] =0,33 olmalıdır.

Örnek 15: 0,1 M Fe(III)’in Fe(OH)3 halinde çöktürülmesi fakat 0,1 M Cr(III)’ün çökmeden kalmasını sağlayabilmek için a) Çözeltinin pH’ı ne olmalıdır b)Bu pH’ı sağlayabilmek için hazırlanacak tampon çözeltide NaAc/HAc oranı ne olmalıdır. Ka=1,8×10-5, Fe(OH)3 için Kçç= 4×10-38, Cr(OH)3 için Kçç = 6,7×10- 31(2/3) Fe(OH) 3 ⇔ Fe 3 + + 3OH – 3 + – 3 -38 – 3 -38 K çç = [ Fe ][ OH ] = 4×10 → (0,1) [ OH ] = 4×10 – 3 -37 – -13 [ OH ] = 4×10 → [ OH ] = 7,36 x 10 → pOH = 12,13 → pH = 1,86 Cr(OH) 3 ⇔ Cr 3 + + 3OH – → K çç = [ Cr 3 + ][ OH – ]3 = 6,7×10 -31 – 3 -31 – 3 -30 – -10 (0,1)[OH ] = 6,7×10 → [ OH ] = 6,7×10 → [ OH ] = 1,88×10 pOH = 9,72 → pH = 4,27 → [ H + ] = 5,37×10 -5 dir. NaAc = X HAc = Y dersek HAc ⇔ H + + Ac – Y – 5,37×10 -5 5,37×10 -5 5,37×10 -5 + X [ H + ] [ Ac – ] ( 5,37×10 -5 )(5,37×10 -5 ) -5 K a = = -5 = 1,8×10 [ HAc ] (Y – 5,37×10 ) Burada sadeleşme yapılabili r −3 (5 ,37 x 10 ) X −5 X = 1,8 x 10 → = 0 ,33 Y Y

Örnek 15: 0,1 M Fe(III)’in Fe(OH)3 halinde çöktürülmesi fakat 0,1 M Cr(III)’ün çökmeden kalmasını sağlayabilmek için a) Çözeltinin pH’ı ne olmalıdır b)Bu pH’ı sağlayabilmek için hazırlanacak tampon çözeltide NaAc/HAc oranı ne olmalıdır. K =1,8×10-5, Fe(OH) için K = 4×10-38, Cr(OH) için K = 6,7×10- 3+ – a 3 ⇔ çç + 3 çç 31 Fe(OH) Fe 3OH (3/3) 3 3+ – 3 -38 = = Kçç [ Fe ][ OH ] 4×10 – 3 -38 → = z Çözeltinin pH’ı 4,27 ile (0,1) [ OH ] 4×10 – 3 -37 – -13 = → = 1,86 arasında [ OH ] 4×10 [ OH ] 7,36 x 10 → = → = Fe(OH) çöker. pOH 12,13 pH 1,86 3 Cr(OH) ⇔ Cr3+ + 3OH- pH=4,27’de ise 3 3+ – 3 -31 → = = Kçç [ Cr ][ OH ] 6,7×10 Cr(OH)3 çökmeden – 3 = -31 → – 3 = -30 (0,1)[OH ] 6,7×10 [ OH ] 6,7×10 maksimum ölçüde – -10 → [ OH ] = 1,88×10 = → = Fe(OH)3 çöktürülmüş pOH 9,72 pH 4,27 + -5 olacaktır. → [ H ] =5,37×10 dir. = = NaAc X HAc Y dersek z Bu pH’ı sağlayacak + – HAc ⇔ H + Ac tampon çözelti Y – 5,37×10-5 5,37×10-5 5,37×10-5 +X hazırlamak için, [Ac- + – -5 -5 [ H ] [ Ac ] ( 5,37×10 )(5,37×10 ) -5 K = = = 1,8×10 a -5 ]/[Hac] =0,33 [ HAc ] (Y – 5,37×10 ) olmalıdır. Burada sadeleşme yapılabilir −3 (5,37×10 )X −5 X x =1,8 10 → =0,33 Y Y

Örnek 16: İçindeki klorür derisimi 1,0×10-2 M,Iyodür derişimi 1,0×10-3 M olan bir çözelti mevcuttur. a)Bu çözeltiye damla damla gümüş nitrat çözeltisi damlatılırsa önce hangisi çöker. b)Ikinci anyonun çökebilmesi için gümüş derişimi ne olmalıdır.Ikinci anyon çökmeye başladığı anda ilk çöken anyonun çözeltideki derişimi ne olur(yani ne kadarı çökmeden kalmıştır).AgCl için Kçç = 1,7×10-10, AgI için Kçç = 8,5×10-17

Örnek 16: İçindeki klorür derisimi 1,0×10-2 M,Iyodür derişimi 1,0×10-3 M olan bir çözelti mevcuttur. a)Bu çözeltiye damla damla gümüş nitrat çözeltisi damlatılırsa önce hangisi çöker. b)Ikinci anyonun çökebilmesi için gümüş derişimi ne olmalıdır.Ikinci anyon çökmeye başladığı anda ilk çöken anyonun çözeltideki derişimi ne olur(yani ne kadarı çökmeden kalmıştır).AgCl için Kçç = 1,7×10-10, AgI için Kçç = 8,5×10-17 + – + – a) AgCl ⇔ Ag + Cl AgI ⇔ Ag + I + – -10 + – -17 K çç =[ Ag ][ Cl ] = 1,7×10 K çç = [ Ag ][I ] =8,5×10 + -2 -10 + -3 -17 [ Ag ] (1,0×10 ) = 1,7×10 [Ag ](1,0×10 ) = 8,5×10 + -8 + -14 [ Ag ] = 1,7×10 [Ag ] = 8,5×10 8,5×10 -14 <<1,7×10 -8 olduğundan AgI önce çöker b) Gümüş derişimi 1,7×10 -8 M olmalıdır. ⇔ + AgI Ag I – – K çç 8,5×10 −17 − −9 [I ] = = →[I ] =5,0×10 M [Ag +] 1,7×10 -8

Örnek 17: 0,3 M Mn(II) ve 0,05 M Cd(II) iyonlarının H S 2 ile tam olarak birbirinden ayrılabilmesi için pH ne olmalıdır? CdS için Kçç=1,4×10-20 , MnS için K =5,6×10-16 H S için K = 1,9×10-22(toplam) çç 2 çç

Örnek 17: 0,3 M Mn(II) ve 0,05 M Cd(II) iyonlarının H S ile tam olarak birbirinden 2 ayrılabilmesi için pH ne olmalıdır? CdS için K =1,4×10-20 , MnS için K =5,6×10-16 H S çç çç 2 için Kçç= 1,9×10-22(toplam) MnS ⇔ Mn 2+ + S2- K çç =[Mn2+][S2- ] =5,5×10-16 (0,3)[ S2- ] 5,6×10-16 = 2- 5,6×10-16 -15 [ S ] = =1,866×10 0,3 CdS ⇔ Cd2+ + S2- K çç =[ Cd2+][ S2- ] =1,4×10-20 (0,05)[ S2- ] = 1,4×10-20 2- 1,4×10-20 -19 [ S ] = = 2,8×10 0,05 2,8×10-19 < 1,866×10-15 olduğundan CdS önce çöker + 2 2- + 2- [H ] [S ] -22 H 2 S ⇔ 2H + S →K = =1,1×10 [ H 2 S ] + 2 1,1×10-22 -4 + -2 [ H ] = -19 = 3,9×10 → [ H ] = 1,98×10 → pH = 1,70 2,8×10

Örnek 18: 0,04 M Ca(II) içeren bir ortamda 0,003M Cd(II) yi çöktürebilmek için CO32- derişimi ne olmalıdır. Ca çötürmeden Cd(II) derişimi en az kaça indirilebilir. Bu karbonat 0,1 M NaHCO3 tan sağlandığına göre çözeltinin pH ne olur.

Örnek 18: 0,04 M Ca(II) içeren bir ortamda 0,003M Cd(II) yi çöktürebilmek için CO32- derişimi ne olmalıdır. Ca çötürmeden Cd(II) derişimi en az kaça indirilebilir. Bu karbonat 0,1 M NaHCO3 tan sağlandığına göre çözeltinin pH ne olur. 2 + 2 – CdCO ⇔ Cd + CO 3 3 2 + -14 2 – -14 K çç = [Cd ][CO 32 – ] = 2,5×10 → (0,003)[ CO 3 ] = 2,5×10 2 – 2,5×10 -14 -12 [ CO 3 ] = = 8,33×10 0 ,003 CaCO 3 ⇔ Ca 2 + + CO 3 2 – K çç = [Ca 2 + ][CO 3 2 – ] = 4,8×10 -9 2 – -9 2 – 4,8×10 -9 -7 (0,04) [ CO 3 ] = 4,8×10 → [ CO 3 ] = = 1,2×10 0 ,04 – + 2 – HCO ⇔ H + CO 3 3 0,1 – X X 1,2×10 -7 + X [ H + ][CO 32 – ] -11 (x)(1,2×10 -7 + x) -11 Ka2 = = 4,7×10 = = 4,7×10 [ HCO 3- ] (0,1 – x) X = 3,9×10 -5 = [H + ] → pH = 4,40 -7 2 + 2,4×10 -14 −7 [ Cd ] = = 2 x 10 1,2×10 -7

Örnek 19: Doygun PbCl2 çözeltisinin, litresinde 4,50 g çözünmüş PbCl2 içerdiği tespit edilmiştir. Buna göre PbCl nin çözünürlük çarpımı nedir.? 2 (Pb:208, Cl: 35,5)

Örnek 19: Doygun PbCl2 çözeltisinin, litresinde 4,50 g çözünmüş PbCl2 içerdiği tespit edilmiştir. Buna göre PbCl2 nin çözünürlük çarpımı nedir.? (Pb:208, Cl: 35,5) 4,50 PbCl2 = 279 g/mol → = 0,01613 M 279 PbCl ⇔ Pb2+ + 2Cl- 2 x 2x 0,01613 0,0322 2+ – 2 2 Kçç = [ Pb ][ Cl ] = (0,01613)(0,0322) → K = 1,67 x10-5 çç

Örnek 20: Bir çözelti Pb2+ safsızlığı içermektedir. Bu çözeltiye Na2SO4 eklenerek PbSO4 çöktürülmek istenmektedir. Bu çözeltideki Pb2+ derişiminin 2×10-6 mol/L düzeyine indirebilmek için sülfat derişimi ne olmalıdır? K =1×10-8 çç

Örnek 20: Bir çözelti Pb2+ safsızlığı içermektedir. Bu çözeltiye Na SO 2 4 eklenerek PbSO4 çöktürülmek istenmektedir. Bu çözeltideki Pb2+ derişiminin 2×10-6 mol/L düzeyine indirebilmek için sülfat derişimi ne olmalıdır? K =1×10- 8 çç 2+ 2- PbSO ⇔ Pb + SO 4 4 2- K çç 1,0×10 -8 [ SO 4 ] = 2+ = -6 = 0,005 mol/l [Pb ] 2,0×10

Örnek 21: Doygun CaCO3 içeren 1 litre çözelti kuruluğa kadar buharlaştırılmışve tartım sonunda 7,0 mg CaCO3 tespit edilmiştir. Buna göre kalsiyum karbonatın molar çözünürlüğü ve çözünürlük çarpımı nedir? Ca=40,C=12,O=16

Örnek 21: Doygun CaCO3 içeren 1 litre çözelti kuruluğa kadar buharlaştırılmış ve tartım sonunda 7,0 mg CaCO3 tespit edilmiştir. Buna göre kalsiyum karbonatın molar çözünürlüğü ve çözünürlük çarpımı nedir? Ca=40,C=12,O=16 0,007 -5 = + + = → = = 7x 10 mol CaCO 3 40 12 48 100 g/mol 7 mg CaCO 3 100 2+ 2- CaCO ⇔ Ca + CO 3 3 X X →CaCO ‘ ın molar çözünürlü ğü 7×10 -5 çözünürlük çarpıar ise 3 (7×10 -5 )(7×10 -5 ) =4,9×10 -9 olarak bulunur.

Örnek 22: 0,04 M Cd2+ ve 0,3 M Zn2+ içeren bir çözeltide 0,1 M H2S ile yalnız kadmiyumun çökmesi istenmektedir. Bu, hangi asit derişiminde mümkün olabilir. Bu anda kadmiyumun ne kadarı çökmeden kalır. ZnS için Kçç=4,5×10-24 CdS için Kçç= 1,4×10- 28, H S için K =1,1×10-22 2 a

Örnek 22: 0,04 M Cd2+ ve 0,3 M Zn2+ içeren bir çözeltide 0,1 M H S ile yalnız 2 kadmiyumun çökmesi istenmektedir. Bu, hangi asit derişiminde mümkün olabilir. Bu anda kadmiyumun ne kadarı çökmeden kalır. ZnS için K =4,5×10- çç 24 CdS için K = 1,4×10-28, H S için K =1,1×10-22 çç 2 a ZnS çökmesi için 2+ 2- 2- -24 2- -23 ⇔ + → = → = ZnS Zn S (0,3) [S ] 4,5×10 [ S ] 1,5×10 M Bu derişimdek i sülfür için pH, + 2 2- + 2- [ H ] [ S ] -22 2H S K 1,1×10 H S ⇔ + → = = 2 a [ H 2 S ] + 2 1,1×10 -22 + [H ] = -23 = 7,33 → [ H ] = 2,71 M 1,5×10 2+ 2- 2+ K çç 1,4×10 -28 2+ -6 CdS ⇔ Cd + S [Cd ] = 2- = -23 → [ Cd ] =9,3×10 M [ S ] 1,5×10 0,04 M 100 M = → % 0,023 çökmeden kalm ıalmı 9,3×10 – 6 M çökmemiş ise X M çökmez

Örnek 23: 3 M HCl ortamında kurşunun çöktürülebilmesi için kurşun derişimi en az ne olmalıdır, ki bundan daha az olduğunda kurşun çökelmeden kalsın

Örnek 23: 3 M HCl ortamında kurşunun çöktürülebilmesi için kurşun derişimi en az ne olmalıdır, ki bundan daha az olduğunda kurşun çökelmeden kalsın 2+ – 2+ – 2 -5 ⇔ + → = = PbCl 2 Pb 2Cl K çç [ Pb ] [ Cl ] 2,0 x 10 – [ Cl ] = 3,0 M olduğldu göre 2+ K çç 2,0 x 10-5 -6 [ Pb ] = – 2 = 2 = 2,2 x 10 M [ Cl ] ( 3,0)

Örnek 24: Dördüncü grubun analizi sırasında Ca2+ , Sr2+ ve Ba2+ içeren çözeltiye yavaş yavaş 0,5 M K2CrO4 çözeltisi eklenmiştir. a) İlk önce hangi katyon çöker? b) Eğer herbir katyonun molar derişimleri 1,0×10-3 M ise ilk çökelme için CrO42- derişimi ne olmalıdır? Üçüncü tuzun çökelebilmesi için ilk iki tuzun % kaçı çökmüşolur? BaCrO4 için Kçç=1,2×10-10 SrCrO4 için Kçç=5×10-5 CaCrO4 için Kçç=2,3×10-2

Örnek 24: Dördüncü grubun analizi sırasında Ca2+ , Sr2+ ve Ba2+ içeren çözeltiye yavaş yavaş 0,5 M K2CrO4 çözeltisi eklenmiştir. a) İlk önce hangi katyon çöker? b) Eğer herbir katyonun molar derişimleri 1,0×10-3 M ise ilk çökelme için CrO42- derişimi ne olmalıdır? Üçüncü tuzun çökelebilmesi için ilk iki tuzun % kaçı çökmüş olur? BaCrO4 için Kçç=1,2×10-10 SrCrO4 için Kçç=5×10-5 CaCrO4 için Kçç=2,3×10-2 2+ 2- BaCrO Ba CrO ⇔ + 4 4 BaCrO 4 ⇔ Ba 2+ + CrO 4 2- 2- Kçç 1,0 x 10-10 -7 [ CrO ] 1,0×10 M = = = 4 2+ -3 2+ 2- -10 [ Ba ] 1,0 x 10 K = [ Ba ] [ CrO ] = 1,2 x 10 çç 4 2+ 2- SrCrO ⇔ Sr + CrO -10 4 4 2+ 1,2 x 10 -10 [ Ba ] = = 2,4 x 10 M 5,0 x 10-5 -2 = = 0,5 [ CrO42- ] -3 5,0 x 10 M 1,0 x 10 2+ 5,0 x 10-5 -4 -7 2- [ Sr ] = = 1,0 x 10 M Demekki 1,0×10 M [CrO ] da ilk çökelme baslar 4 0,5 2+ 2- -12 = -2 [ Ba ] [ CrO4 ] 1,2 x 10 2,3 x 10 -12 2+ 1,2×10 -10 2+ -2 = = 2+ 2,3 x 10 -2 [ Ba ] -2 1,2 x 10 M Ba kalan [ Ca ] = = 4,6 x 10 M 5,0×10 0,5 -3 1,0 x 10 100 -6 Demekki çökme sııras -10 = → X = 9,2 x 10 çökmeden kalan 1,2×10 X 2+ 2+ 2+ Ba , Sr , Ca şeklindedi r. → % 9,2 x 10-6 çökmeden kalır.

Örnek 25: İçinde Cu2+, Zn2+,Co2+ ve Pb2+ bulunan bir çözelti 0,3 M HCl ortamında H S ile çöktürülmek 2 isteniyor. Herbir katyonun derişimleri eşit ve 1,0×10-5 M olduğuna göre, a) Bütün katyonlar çöktürülebilirmi? b) Hangi katyon önce çöker? CuS için Kçç = 6,3 x 10-36 ; ZnS için Kçç = 1,6 x 10-23 CoS için Kçç = 5,0×10-22 ; PbS için K = 1,3 x 10-28 H S için K = 9,1 x 10-8 ; K = çç 2 a1 a2 1,2 x 10-15

Örnek 25: İçinde Cu2+, Zn2+,Co2+ ve Pb2+ bulunan bir çözelti 0,3 M HCl ortamında H S ile çöktürülmek 2 isteniyor. Herbir katyonun derişimleri eşit ve 1,0×10-5 M olduğuna göre, a) Bütün katyonlar çöktürülebilirmi? b) Hangi katyon önce çöker? CuS için Kçç = 6,3 x 10-36 ; ZnS için Kçç = 1,6 x 10-23 CoS için K = 5,0×10-22 ; PbS için K = 1,3 x 10-28 H S için K = 9,1 x 10-8 ; K = 1,2 x 10- 15 çç çç 2 a1 a2 H 2 S ⇔ HS – + H + i)CuS ⇔ Cu 2 + + S 2 – → K a1 = [HS-][H +] = 9,1×10 -8 2 + 6,3 x 10 – 36 -14 [H 2 S] [ Cu ] = – 22 = 5,3 x 10 M 1,2 x 10 HS – ⇔ S 2 – + H + 2 + 2 – 2 – + ii)ZnS ⇔ Zn + S [ S ][H ] -15 → K = = 1,2×10 – 23 a2 [ HS – ] [ Zn 2 + ] = 1,6 x 10 – 22 = 0,133 M veya H 2 S ⇔ S 2 – + 2H + 1,2 x 10 – 22 2 + 2 – → = = iii)CoS ⇔ Co + S K K a1 x K a2 1,1×10 + – 22 [ H ] = 0,3 M 2 + 5,0 x 10 [ Co ] = – 22 = 4,166 M ve [ H 2 S ] = 0,1 M olduğuna göre 1,2×10 2 – + 2 2 – 2 [S ] [H ] [ S ]( 0,3 ) – 22 iv)PbS ⇔ Pb 2 + + S 2 – = = 1,1×10 [ H 2 S ] 0,1 – 28 2 – – 22 2 + 1,3×10 – 6 → [ S ] = 1,2x 10 M [ Pb ] = – 22 = 1,08 x 10 M 1,2×10 Bu koşullarda PbS ve CuS in çökeceği, fakat CoS ve ZnS çökmeyeceği açıktır.

Kaynak: http://web.adu.edu.tr/user/mdemir/

Facebook Yorumları

Bir Cevap Yazın